Ustawienie dwóch monitorów używanych jednocześnie

Aktualne wyjaśnienie Państwowej Inspekcji Pracy odnosi się wprost do stanowiska, na którym pracownik korzysta z dwóch ekranów jednocześnie. PIP wskazuje, że górne krawędzie obu ekranów powinny znajdować się na tym samym poziomie, na wysokości oczu pracownika. Jest to rozwinięcie ogólnej zasady z pkt 2.2 załącznika do rozporządzenia, zgodnie z którą ustawienie monitora i pozostałych elementów wyposażenia nie powinno wymuszać niewygodnych ruchów głowy i szyi.

Nie należy więc zaczynać od ustawienia dwóch monitorów „równo względem blatu”. Najpierw trzeba ustalić rzeczywistą pozycję użytkownika, wyregulować siedzisko i stół, a dopiero potem wysokość ekranów. Dwa monitory ustawione identycznie względem biurka mogą być nadal nieprawidłowo ustawione względem konkretnego pracownika.

PIP formułuje swoje wyjaśnienie dla sytuacji, gdy dwa ekrany są przeznaczone do jednoczesnego wykorzystywania przez pracownika podczas pracy. W tym wyjaśnieniu PIP nie podaje odrębnej, bardziej szczegółowej definicji zwrotu „jednoczesne wykorzystywanie”, dlatego nie należy dopisywać do niego własnego progu częstotliwości ani czasu.

W praktycznej ocenie stanowiska warto ustalić, czy oba ekrany rzeczywiście uczestniczą w bieżących zadaniach oraz jak ich rozmieszczenie wpływa na ruchy głowy i szyi, czytelność i obciążenie wzroku. Jest to ocena ergonomiczna sposobu pracy, a nie definicja prawna. Jeżeli drugi ekran jest używany sporadycznie, sposób organizacji stanowiska może być inny, lecz nadal obowiązuje ogólna zasada rozmieszczenia wyposażenia bez nadmiernego obciążenia wzroku i układu mięśniowo-szkieletowego.

Rozmieszczenie w poziomie powinno wynikać z rodzaju zadań i częstości korzystania z poszczególnych ekranów. Jeżeli oba monitory są wykorzystywane podobnie często, praktycznym celem jest ustawienie ich tak, aby przechodzenie wzrokiem między ekranami nie wymagało dużych i powtarzalnych skrętów głowy lub tułowia. Jeżeli jeden ekran ma wyraźnie dominujące znaczenie, organizacja stanowiska może uwzględniać jego rolę jako monitora głównego.

To już obszar ergonomicznego dopasowania, a nie dodatkowy sztywny wymóg liczbowy rozporządzenia. W każdym wariancie trzeba zachować podstawową zasadę: wyposażenie nie powinno wymuszać niewygodnych ruchów głowy i szyi.

Na jednym stanowisku mogą występować monitory o różnych przekątnych, proporcjach ekranu, rozdzielczościach i konstrukcji podstaw. Z punktu widzenia wymagania PIP najważniejsze pozostaje ustawienie górnych krawędzi oraz brak wymuszonych niewygodnych ruchów głowy i szyi. Różne rozmiary mogą jednak utrudniać uzyskanie podobnych warunków obserwacji.

Przy różnych ekranach warto sprawdzić nie tylko wysokość obudowy, ale również czy tekst i elementy interfejsu mają czytelną wielkość na obu urządzeniach. Jeżeli przejście między monitorami powoduje ciągłe przybliżanie twarzy, mrużenie oczu albo zmianę pozycji ciała, samo wyrównanie górnych krawędzi nie rozwiązuje problemu.

Aktualny załącznik wymaga, aby ustawienie monitora umożliwiało pochylenie ekranu. W konfiguracji dwóch ekranów trzeba sprawdzić oba urządzenia. Jeżeli jeden ekran jest skierowany w stronę użytkownika, a drugi pozostaje ustawiony niemal równolegle do pierwszego mimo bocznego położenia, obserwacja może być mniej wygodna i pogarszać czytelność.

Nie ma jednej wartości kąta właściwej dla każdego stanowiska. Kierunek i pochylenie ekranów należy dopasować do położenia pracownika, charakteru pracy oraz warunków oświetleniowych. Ważny jest efekt: czytelny obraz, brak uciążliwych odbić oraz brak wymuszonej pozycji głowy i szyi.

Pkt 1.2 załącznika reguluje system przenośny przeznaczony do użytkowania na danym stanowisku pracy co najmniej przez połowę dobowego wymiaru czasu pracy. W takim przypadku należy zapewnić stacjonarny monitor ekranowy albo podstawkę zapewniającą ustawienie górnej krawędzi ekranu na wysokości oczu pracownika oraz dodatkową klawiaturę i mysz.

Jeżeli pracownik korzysta jednocześnie z ekranu laptopa i monitora zewnętrznego, nie należy automatycznie zakładać, że ekran laptopa może pozostać znacznie niżej tylko dlatego, że jest urządzeniem przenośnym. Oficjalne wyjaśnienie PIP dotyczące dwóch ekranów każe ocenić wspólny poziom ich górnych krawędzi, gdy są przeznaczone do jednoczesnego używania.

Więcej o samym laptopie opisuje strona ergonomiczne stanowisko pracy z laptopem.

§ 5 rozporządzenia wymaga oceny warunków pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe, w tym organizacji stanowiska, rozmieszczenia wyposażenia, obciążenia narządu wzroku i układu mięśniowo-szkieletowego oraz obciążenia psychicznego. Dwa monitory mogą zmienić wszystkie te elementy: zwiększyć obszar obserwacji, zmienić sposób ustawienia klawiatury i dokumentów, a także wymusić częstsze ruchy głowy.

Dlatego ocena nie powinna kończyć się na pytaniu „czy oba monitory są na tej samej wysokości?”. Trzeba sprawdzić, czy cały układ pozwala pracować bez nadmiernego obciążenia i czy odpowiada realnym zadaniom wykonywanym przez pracownika.

1. Ustalono, czy oba ekrany są rzeczywiście używane jednocześnie i jaka jest rola każdego z nich.
2. Krzesło i pozycja pracownika zostały wyregulowane przed ustawieniem monitorów.
3. Górne krawędzie obu jednocześnie używanych ekranów są na tym samym poziomie.
4. Wspólny poziom górnych krawędzi odpowiada wysokości oczu pracownika.
5. Najczęściej używany ekran nie wymusza długotrwałego skręcania głowy ani tułowia.
6. Treść na obu ekranach jest czytelna w normalnej pozycji roboczej.
7. Pochylenie i kierunek każdego monitora można dopasować do użytkownika.
8. Na żadnym ekranie nie występują uciążliwe odbicia lub olśnienie.
9. Klawiatura, mysz, dokumenty i inne elementy mieszczą się w funkcjonalnej przestrzeni roboczej.
10. Po zmianie monitora, podstawy, krzesła, biurka lub organizacji pracy ponownie sprawdzono całe stanowisko.