Wydanie 2
ISO 4119:1995 opublikowano w czerwcu 1995 r. Zastąpiła pierwsze wydanie z 1978 r. i pozostaje bieżącym dokumentem odniesienia dla oznaczania stężenia wodnych zawiesin masy włóknistej.
Stan: 2026-08-22
ISO 4119:1995 • stock concentration
Stężenie zawiesiny masy włóknistej — ISO 4119:1995
Stężenie zawiesiny masy włóknistej opisuje, jaka część masy nieprzefiltrowanej próbki pozostaje po odfiltrowaniu i wysuszeniu materiału zatrzymanego z zawiesiny. ISO 4119:1995 określa laboratoryjną metodę dla wodnych zawiesin masy, stosowaną także jako etap przygotowania wielu innych badań. Kluczowe są jednorodność próbki, zatrzymanie wszystkich widocznych włókien i materiału nieorganicznego, prawidłowe suszenie oraz rozliczenie ewentualnego rozcieńczenia.
Produkty polecane
Definicja i znaczenie
Co oznacza stężenie zawiesiny masy włóknistej?
W ISO 4119 jest to stosunek suchej masy materiału możliwego do odfiltrowania z próbki zawiesiny do masy tej próbki przed filtracją, wyrażony procentowo.
Zawiesina masy włóknistej to mieszanina wodna z rozproszonymi włóknami, drobnymi frakcjami i — zależnie od próbki — dodatkami. Sama objętość nie określa ilości materiału stałego, dlatego wynik ISO 4119 jest oparty na masie.
W praktyce spotyka się też określenie „konsystencja”. W raporcie najlepiej jednak podać pełne oznaczenie metody i jednostkę % (m/m), aby nie mylić stock concentration z suchą masą lub stężeniem samych włókien.
Co trafia do wyniku?
Wynik obejmuje suchą masę materiału zatrzymanego podczas filtracji. Może więc obejmować włókna oraz zatrzymywane składniki nieorganiczne; nie jest automatycznie „procentem samych włókien”.
Norma i aktualność
ISO 4119:1995 — aktualny status metody
Oficjalny katalog ISO nadal wskazuje drugie wydanie z 1995 r. jako opublikowaną wersję normy. W 2026 r. dokument znajduje się w przeglądzie systematycznym, ale nie został zastąpiony nowszym wydaniem.
Zakres: masy włókniste
Metoda jest w zasadzie stosowalna do wszystkich rodzajów wodnych zawiesin masy. Jej rolą jest dostarczenie wartości potrzebnej m.in. w innych procedurach laboratoryjnych dotyczących właściwości mas.
Przegląd 90.20
Status „under systematic review” oznacza, że norma jest poddawana okresowej ocenie. Nie oznacza automatycznie jej wycofania. Przed badaniem warto jednak sprawdzić katalog ISO, czy etap nie uległ zmianie.
Nie myl daty normy z datą wykonania badania
W raporcie zapis „ISO 4119:1995” identyfikuje wydanie metody. Osobno należy wskazać datę wykonania oznaczenia i wersję wewnętrznej procedury laboratorium.
Zakres i ograniczenia
Do czego ISO 4119 służy, a do czego nie?
Norma dotyczy wodnych zawiesin masy i pomaga ustalić ilość materiału filtrującego się z próbki w odniesieniu do masy nieprzefiltrowanej zawiesiny.
Wynik jest potrzebny m.in. wtedy, gdy kolejne badanie wymaga przygotowania zawiesiny o określonym stężeniu albo przeliczenia ilości suchego materiału w porcji. ISO 4119 jest dlatego przywoływana w innych metodach badań masy.
Norma nie służy do wyznaczania masy handlowej slush pulp. Nie należy też przenosić wyniku na gotowy papier jako „zawartość włókien w produkcie” — to badanie konkretnej wodnej zawiesiny.
Jedna liczba nie opisuje całej zawiesiny
To samo stężenie mogą mieć zawiesiny różniące się rodzajem włókien, stopniem zmielenia, dodatkami lub właściwościami odwadniania.
Zasada oznaczenia
Na czym polega metoda ISO 4119?
Logika jest prosta: pobrać reprezentatywną próbkę, zważyć ją, odfiltrować materiał stały, wysuszyć zatrzymaną frakcję i odnieść jej suchą masę do masy zawiesiny.
1. Jednorodna próbka
Zawiesinę trzeba dokładnie wymieszać, ponieważ włókna mogą sedymentować, flotować, skupiać się lub rozdzielać podczas postoju. Próbka ma reprezentować całość, z której ją pobrano.
2. Filtracja
Materiał z próbki zatrzymuje się na odpowiednim filtrze. Filtr powinien zatrzymywać widoczne włókna i materiał nieorganiczny, a naczynie i układ trzeba przepłukać tak, aby nie pozostawić części próbki na ściankach.
3. Suszenie i ważenie
Filtr z zatrzymanym materiałem suszy się zgodnie z wymaganiami metody, a następnie waży. Od masy zestawu odejmuje się masę samego suchego filtra, uzyskując masę suchej frakcji z próbki.
Dla zawiesin o wyższym stężeniu norma przewiduje rozcieńczenie i pracę na porcji rozcieńczonej zawiesiny. Wtedy w obliczeniu trzeba uwzględnić masę pierwotnej próbki, dodanej wody i pobranej porcji. To ważne, ponieważ samo „dolanie wody” zmienia stężenie, lecz nie zmienia ilości materiału stałego — wynik należy odtworzyć z bilansu masowego.
Pobieranie próbki
Dlaczego wymieszanie zawiesiny jest krytyczne?
Największy błąd może powstać jeszcze przed filtracją: próbka pobrana z nierównomiernej zawiesiny nie reprezentuje rzeczywistego stężenia całej partii.
Włókna są cząstkami rozproszonymi w wodzie i mogą tworzyć kłaczki albo nierównomiernie rozkładać się w naczyniu. Pobranie próbki tylko z powierzchni lub dna może więc zaniżyć albo zawyżyć wynik.
Przed pobraniem trzeba przywrócić jednorodność bez utraty materiału i ograniczyć czas między mieszaniem a pobraniem. W serii oznaczeń warto stosować powtarzalny sposób homogenizacji i pobierania.
Reprezentatywność przed precyzją wagi
Dokładna waga nie naprawi próbki pobranej z niejednorodnej zawiesiny.
Dobór postępowania
Jak norma rozróżnia niskie i wyższe stężenia?
ISO 4119 przewiduje różne warianty przygotowania próbki zależnie od orientacyjnego poziomu stężenia, aby zapewnić praktyczną ilość materiału do ważenia.
Poniżej 0,3% (m/m)
Dla bardzo rozcieńczonej zawiesiny pobiera się co najmniej około 500 g i taką ilość próbki, aby po wysuszeniu uzyskać mniej więcej 1–5 g materiału. Chodzi o ograniczenie względnego wpływu błędu ważenia przy bardzo małej masie suchej frakcji.
Od 0,3% do 1% (m/m)
Dla tego zakresu norma operuje próbką około 500 g. Zawiesinę waży się jako masę netto, a następnie filtruje i suszy zatrzymany materiał zgodnie z procedurą.
Powyżej 1% (m/m)
Próbkę rozcieńcza się wodą do stężenia poniżej 1%, dokładnie rozliczając masy. Następnie pobiera się porcję rozcieńczonej zawiesiny i wynik przelicza na pierwotną próbkę.
Te progi nie są klasami jakości masy. To element organizacji metody pomiarowej, dzięki któremu laboratorium uzyskuje odpowiednią ilość suchego materiału oraz może sprawnie filtrować zawiesinę. W dokumentacji dobrze jest zapisać, który wariant zastosowano i jakie masy wykorzystano do obliczeń.
Filtracja
Co trzeba kontrolować podczas odfiltrowywania masy?
Filtracja ma zatrzymać cały materiał, który zgodnie z definicją normy powinien wejść do suchej masy oznaczenia.
W publicznym podglądzie ISO 4119 jako przykład podano lejek Büchnera 90–150 mm, dużą kolbę filtracyjną i dopasowany papier filtracyjny. Kluczowe wymaganie funkcjonalne: filtr ma zatrzymać wszystkie widoczne włókna i materiał nieorganiczny.
Trzeba spłukać ścianki naczynia i układu, a filtrat obserwować. Widoczne włókna w przesączu wskazują ryzyko zaniżenia wyniku i wymagają korekty filtracji.
Utrata włókien = zaniżony wynik
Materiał, który przejdzie przez filtr, pozostanie na ściankach albo zostanie zgubiony, nie wejdzie do suchej masy oznaczenia.
Suszenie i ważenie
Jak uzyskać wiarygodną masę suchej frakcji?
Po filtracji trzeba oddzielić wpływ wody od masy zatrzymanego materiału. Norma robi to przez kontrolowane suszenie filtra i maty włókien oraz ważenie.
ISO 4119 wskazuje suszarkę 105°C ± 2°C. Publiczny podgląd podaje także płytę grzejną 150°C ± 15°C, z ostrzeżeniem przed zwęgleniem. Kuchenka mikrofalowa może być użyta tylko po doświadczalnym potwierdzeniu równoważnego efektu suszenia.
Znając masę suchego filtra i masę filtra z wysuszoną matą, oblicza się masę zatrzymanego materiału jako różnicę. Po suszeniu próbka nie powinna ponownie nabierać istotnej wilgoci przed ważeniem.
Nie przegrzewaj próbki
Zwęglenie zmienia masę materiału i unieważnia sens oznaczenia.
Obliczenia
Jak interpretować wynik procentowy?
Dla zawiesiny bez rozcieńczenia stężenie jest procentowym stosunkiem suchej masy zatrzymanego materiału do masy nieprzefiltrowanej próbki.
Jeżeli z próbki 500 g po odjęciu masy filtra pozostaje 2,50 g suchego materiału, stosunek 2,50/500 odpowiada 0,50% (m/m). To przykład zasady matematycznej, nie zamiennik pełnej procedury.
Dla próbki rozcieńczanej trzeba uwzględnić masę próbki pierwotnej, dodanej wody i pobranej porcji. Zapis wszystkich tych mas jest konieczny do prawidłowego bilansu.
Jednostka
Wynik to % (m/m), nie procent objętościowy.
Powtórzenia
Powtórzenia pomagają wykryć problemy z jednorodnością próbki, filtracją lub ważeniem.
Precyzja zapisu
Liczba cyfr w raporcie powinna odpowiadać wymaganiom aktualnego tekstu normy i rzeczywistej jakości pomiaru.
Ważne rozróżnienia
Stężenie zawiesiny, sucha masa i stężenie włókien to nie to samo
Podobne słowa mogą opisywać różne wielkości i różne materiały. W dokumentacji laboratoryjnej trzeba zawsze wskazać metodę i definicję wyniku.
ISO 4119: stock concentration
Dotyczy wodnej zawiesiny masy i materiału możliwego do odfiltrowania z nieprzefiltrowanej próbki.
ISO 638-1: sucha masa
ISO 638-1:2022 dotyczy materiałów w formie stałej i sama wskazuje ISO 4119 jako odniesienie dla stock concentration zawiesin masy.
Fibre concentration
W innych metodach może oznaczać stężenie materiału organicznego po odjęciu popiołu. Nie wolno stosować tych pojęć zamiennie.
Jeżeli zawiesina zawiera wypełniacze mineralne, stock concentration może obejmować zatrzymany materiał nieorganiczny. Wartość nie jest więc automatycznie tożsama z masą celulozowych włókien.
Powiązanie z innymi badaniami
Dlaczego stężenie zawiesiny jest parametrem przygotowawczym?
Wiele badań właściwości masy wymaga pracy na zawiesinie o określonym stężeniu, dlatego wcześniejsze oznaczenie stock concentration pozwala przygotować próbkę w sposób kontrolowany.
Aktualna ISO 5267-2:2025 dotycząca Canadian Standard Freeness odwołuje się do ISO 4119 i w przygotowaniu próbki przewiduje rozcieńczenie do 0,30% ± 0,01% masowo. Błąd stężenia wejściowego może więc wpływać na późniejszy wynik odwadniania.
Ta sama logika występuje przy rozdrabnianiu, mieleniu i innych badaniach: najpierw trzeba wiedzieć, ile suchego materiału przypada na porcję zawiesiny, a dopiero potem przygotować wymaganą ilość do kolejnego etapu.
Błąd wejściowy przechodzi dalej
Nieprawidłowe stock concentration może skutkować przygotowaniem złej ilości masy do następnego testu.
Kontrola jakości
Najczęstsze błędy przy oznaczaniu stężenia zawiesiny
Większość problemów wynika z niereprezentatywnej próbki, utraty materiału, niepełnego suszenia albo błędnego rozliczenia mas.
- Niedostateczne wymieszanie — próbka ma inne stężenie niż zawiesina, którą ma reprezentować.
- Zbyt długi czas przed pobraniem — włókna ponownie rozdzielają się w naczyniu.
- Utrata materiału na ściankach — brak płukania naczynia i lejka zaniża suchą masę.
- Włókna w filtracie — zbyt porowaty filtr przepuszcza materiał, który powinien być zatrzymany.
- Utrata mokrej maty — fragmenty materiału mogą zostać zgubione podczas przenoszenia do suszenia.
- Niedosuszenie — pozostała woda zawyża masę „suchego” materiału.
- Przegrzanie lub zwęglenie — degradacja próbki może zaniżyć rzeczywistą masę suchej frakcji.
- Błąd masy filtra — nieprawidłowa tara bezpośrednio zaburza wynik.
- Niepełny bilans rozcieńczenia — przy próbkach powyżej 1% pominięcie dodanej wody lub masy pobranej porcji daje błędne przeliczenie.
- Mylenie parametrów — stock concentration zostaje bez podstaw utożsamione z suchą masą gotowego papieru albo z procentem samych włókien.
W laboratorium warto stosować formularz, który wymusza zapis masy naczynia, masy próbki, ewentualnej wody do rozcieńczenia, masy porcji, masy suchego filtra i masy filtra z wysuszoną matą. Taki zapis ułatwia kontrolę obliczeń i odtworzenie wyniku.
Dokumentacja wyniku
Co warto zapisać w raporcie z oznaczenia?
Raport powinien pozwalać odtworzyć, jaka próbka była badana, jaką wersję metody zastosowano i które dane masowe weszły do obliczenia.
Zapisz identyfikację próbki, datę, ISO 4119:1995, sposób homogenizacji, informację o rozcieńczeniu oraz wszystkie masy użyte w obliczeniu. Warto dodać typ filtra, sposób suszenia i odstępstwa od procedury.
Nietypowe obserwacje — np. włókna w filtracie, trudne odwadnianie lub ryzyko utraty próbki — również powinny znaleźć się w raporcie.
Raportuj to, co zmierzono
Nie rozszerzaj wyniku na niebadane informacje o gatunku włókna, składzie chemicznym czy jakości gotowego papieru.
Produkty polecane
Produkty polecane
Przykłady gotowych wyrobów papierowych i kartonowych z przekazanego arkusza A-Z Biuro — bez przypisywania im niepotwierdzonych parametrów zawiesiny produkcyjnej.
Poniższe karty pochodzą wyłącznie z pliku biurowe(1).xlsx. Nie oznacza to, że dla tych konkretnych produktów wykonano ISO 4119 ani że znamy stężenie masy włóknistej wykorzystanej w ich produkcji. Plik produktowy zawiera nazwę, symbol, zdjęcie i URL, ale nie zawiera danych procesowych o zawiesinie.
Bloki biurowe w popularnych formatach. To przykłady gotowych wyrobów papierowych z arkusza produktowego. Nie są materiałem odniesienia do ISO 4119 i nie znamy stężenia zawiesiny użytej przy ich produkcji.
Bloki techniczne z papierem o różnych parametrach handlowych. Format, liczba arkuszy i gramatura opisują gotowy produkt; nie pozwalają odtworzyć stężenia masy włóknistej na etapie procesu wytwórczego.
Kartony 230 g/m² w różnych kolorach. Masa powierzchniowa i kolor gotowego kartonu są innymi cechami niż stock concentration. Karty pokazują wyroby włókniste, ale nie zastępują danych procesowych ani badania laboratoryjnego.
Brystole A4 w czterech kolorach. To kolejne przykłady produktów papierniczych z przekazanego Excela. Nie przypisujemy im składu masy, dodatków ani wartości stężenia zawiesiny, których plik źródłowy nie podaje.
FAQ
Najczęstsze pytania o stężenie zawiesiny masy włóknistej
Najważniejsze rozróżnienia dotyczące ISO 4119:1995, pobierania próbki, filtracji, suszenia i interpretacji wyniku.
Czy ISO 4119:1995 jest nadal aktualna?
Tak. Oficjalny katalog ISO nadal wskazuje wydanie 2 z 1995 r. jako opublikowane. W 2026 r. norma znajduje się w przeglądzie systematycznym, więc przed badaniem warto ponownie sprawdzić jej status.
Czy metoda dotyczy wszystkich rodzajów masy włóknistej?
ISO podaje, że w zasadzie metoda jest stosowalna do wszystkich rodzajów wodnych zawiesin masy. Ograniczenia praktyczne mogą jednak wynikać z zachowania konkretnej próbki podczas mieszania i filtracji.
Czy stock concentration to procent samych włókien?
Nie należy tego zakładać. Definicja ISO odnosi się do suchej masy materiału możliwego do odfiltrowania, a zawiesina może zawierać także zatrzymywane składniki nieorganiczne.
Dlaczego próbkę trzeba dokładnie wymieszać?
Włókna są zawieszone w wodzie, a nie rozpuszczone. Mogą tworzyć skupiska i nierównomiernie rozkładać się w naczyniu, dlatego próbka pobrana bez homogenizacji może nie reprezentować całej zawiesiny.
Co zrobić, jeśli włókna przechodzą przez filtr?
Taka sytuacja grozi zaniżeniem wyniku. Filtracja powinna zatrzymywać wszystkie widoczne włókna i materiał nieorganiczny; trzeba skorygować warunki filtracji zgodnie z procedurą laboratorium i normą.
Jaka temperatura suszenia jest wskazana w ISO 4119?
Norma wskazuje suszarkę 105°C ± 2°C. Inne sposoby suszenia mają dodatkowe warunki i nie mogą prowadzić do zwęglenia ani zmiany masy materiału.
Dlaczego próbki powyżej 1% są rozcieńczane?
Norma przewiduje rozcieńczenie takiej próbki do stężenia poniżej 1%, a następnie pobranie porcji do oznaczenia. Wynik przelicza się z uwzględnieniem masy pierwotnej próbki i dodanej wody.
Czy wynik ISO 4119 można podać jako cechę gotowego papieru?
Nie. To wynik dla wodnej zawiesiny masy w określonym stanie. Gotowy papier opisuje się innymi parametrami i metodami; stock concentration nie jest jego handlową właściwością.
Powiązane treści
Uzupełnij wiedzę o przygotowaniu i badaniu masy włóknistej
Stężenie zawiesiny łączy się bezpośrednio z przygotowaniem próbek, mieleniem, odwadnianiem i oznaczaniem suchej masy.
Laboratoryjne mokre rozdrabnianie mas chemicznych
Zobacz, jak przygotowuje się masę do badań wymagających jednorodnego rozproszenia włókien.
Laboratoryjne mielenie masy w młynie PFI
Poznaj metodę PFI, w której ilość i stężenie przygotowanej masy są elementami kontrolowanego doświadczenia.
Zawartość suchej masy papieru, tektury i celulozy
Porównaj stock concentration zawiesiny z oznaczaniem suchej masy materiałów w formie stałej według ISO 638-1.
Liczba Kappa masy włóknistej
Sprawdź przykład badania chemicznego masy, dla którego przygotowanie i znajomość ilości materiału są kluczowe dla poprawnego wykonania.
Analiza składu włóknistego papieru, tektury i masy
Dowiedz się, jak identyfikuje się rodzaje włókien — jest to inny parametr niż stężenie samej zawiesiny.
Terminologia procesów wytwarzania masy włóknistej
Uporządkuj pojęcia dotyczące mas chemicznych, mechanicznych, półchemicznych i procesów przygotowania surowca.
Źródła
Źródła normatywne
Statusy i zakresy sprawdzono w oficjalnym katalogu ISO w dniu 2026-08-22. Szczegółowe progi, filtrację i parametry suszenia porównano z publicznym podglądem ISO 4119. Do wykonania badania potrzebny jest legalnie pozyskany, aktualny tekst normy.
- ISO 4119:1995 — Pulps — Determination of stock concentration
- ISO 638-1:2022 — Determination of dry matter content by oven-drying method — Part 1: Materials in solid form
- ISO 5263-1:2004 — Laboratory wet disintegration — Part 1: Disintegration of chemical pulps
- ISO 5264-2:2011 — Laboratory beating — Part 2: PFI mill method
- ISO 5267-2:2025 — Determination of drainability — Canadian Standard freeness method
- ISO/TC 6 — katalog norm Paper, board and pulps
- BS EN ISO 4119:1996 — brytyjskie wdrożenie ISO 4119, status Current
Uwaga o aktualności
ISO 4119:1995 pozostaje opublikowaną normą bieżącą, ale w 2026 r. jest na etapie przeglądu systematycznego 90.20. W procedurach jakościowych przed każdym nowym wydaniem raportu warto potwierdzić, czy ISO nie opublikowało rewizji.
Checklista
10 punktów poprawnego oznaczania stężenia zawiesiny
Szybka kontrola od identyfikacji próbki do obliczenia, raportu i powiązania wyniku z kolejnymi badaniami.
- Potwierdź, że badana próbka jest wodną zawiesiną masy, a celem jest stock concentration według ISO 4119, nie masa handlowa partii ani sucha masa gotowego papieru.
- Sprawdź aktualny status ISO 4119:1995 i zapisz pełny numer wydania w dokumentacji badania.
- Dokładnie wymieszaj zawiesinę i pobierz próbkę bez zwłoki, aby ograniczyć wpływ rozdzielania się włókien.
- Dobierz wariant postępowania do orientacyjnego stężenia: poniżej 0,3%, 0,3–1% albo powyżej 1% z rozcieńczeniem.
- Zważ próbkę i — jeżeli stosujesz rozcieńczenie — zapisz masę dodanej wody oraz masę pobranej porcji.
- Użyj filtra zatrzymującego wszystkie widoczne włókna i materiał nieorganiczny; kontroluj filtrat pod kątem utraty włókien.
- Spłucz naczynie i elementy układu tak, aby cały materiał próbki trafił na filtr.
- Wysusz filtr z matą zgodnie z metodą, unikając zarówno niedosuszenia, jak i przegrzania lub zwęglenia.
- Oblicz wynik jako % (m/m), wykorzystując właściwy bilans mas i nie utożsamiaj go automatycznie ze stężeniem samych włókien.
- Zapisz wynik, sposób suszenia, ewentualne odstępstwa i uwagi o próbce; dopiero potem używaj stężenia do przygotowania kolejnych badań.