ISO 638-1:2022
Dotyczy oznaczania suchej masy metodą suszenia w suszarce dla materiałów w formie stałej: papieru, tektury, mas włóknistych oraz stałych materiałów nanocelulozowych.
Stan: 2026-08-22
ISO 638-1:2022 • dry matter content
Zawartość suchej masy papieru, tektury i celulozy — ISO 638-1:2022
Zawartość suchej masy mówi, jaka część masy próbki pozostaje po usunięciu wody w warunkach znormalizowanego suszenia. ISO 638-1:2022 dotyczy papieru, tektury, mas włóknistych i stałych materiałów nanocelulozowych. Metoda ma znaczenie wtedy, gdy kolejne wyniki badań trzeba odnieść do rzeczywistej masy suchego materiału, a nie do próbki o przypadkowej wilgotności.
Produkty polecane
Definicja i znaczenie
Co oznacza zawartość suchej masy?
To udział masy pozostającej po znormalizowanym suszeniu w masie próbki przed suszeniem, wyrażany najczęściej w procentach.
Papier, tektura i masa włóknista są materiałami higroskopijnymi. W normalnych warunkach zawierają wodę, a jej ilość może zmieniać się wraz z otoczeniem, magazynowaniem i sposobem pobrania próbki. Jeżeli dwie porcje tego samego materiału mają różną wilgotność, mogą ważyć inaczej mimo podobnej ilości suchej substancji. Dlatego w badaniach laboratoryjnych często potrzebne jest przeliczenie wyniku na masę suchą.
Zawartość suchej masy nie jest nazwą handlową ani cechą, którą można wiarygodnie wyczytać z gramatury, koloru czy sztywności arkusza. To wynik oznaczenia konkretnej próbki. Dla materiałów stałych ISO 638-1:2022 opisuje metodę suszarkową, w której kluczowe jest usunięcie wody bez istotnej utraty innych składników lotnych.
Prosty sens wyniku
Jeżeli próbka ma 95% suchej masy, pozostałe 5% jej masy początkowej odpowiada ubytkowi w warunkach metody. Taką interpretację można utożsamiać z wodą tylko wtedy, gdy próbka nie zawiera istotnych ilości innych substancji lotnych w temperaturze suszenia.
Norma i aktualność
ISO 638-1:2022 — aktualny zakres normy
Oficjalny katalog ISO wskazuje drugie wydanie z marca 2022 r. jako opublikowaną wersję ISO 638-1.
Co zastąpiła?
Starsza ISO 638:2008 jest wycofana. W 2021 r. normę rozdzielono na części, a wydania 2021 zostały następnie zastąpione wydaniami 2022.
ISO 638-2:2022
Druga część serii dotyczy zawiesin materiałów nanocelulozowych. Nie należy jej automatycznie stosować do materiałów stałych objętych częścią 1.
Numer części ma znaczenie
Na dokumentacji badania warto zapisać pełne oznaczenie ISO 638-1:2022. Sam zapis „ISO 638” może prowadzić do pomylenia starego, wycofanego wydania z aktualną strukturą serii.
Zakres stosowania
Jakie materiały można badać według ISO 638-1?
Metoda obejmuje materiały stałe pochodzące zarówno z włókien pierwotnych, jak i z materiałów z recyklingu, ale nie każda próbka papiernicza jest odpowiednia do tej procedury.
ISO wskazuje papier, tekturę, masę włóknistą i stałe materiały nanocelulozowe. Obejmuje również papier i tekturę przeznaczone do recyklingu. Typowym zastosowaniem jest równoczesne oznaczenie suchej masy próbki pobranej do innych badań chemicznych lub fizycznych, tak aby wynik głównego badania można było odnieść do rzeczywistej ilości suchego materiału.
Norma wyraźnie oddziela jednak kilka innych sytuacji. Nie służy do oznaczania suchej masy masy włóknistej w postaci „slush pulp”, nie służy też do wyznaczania masy handlowej partii celulozy. Dla zawiesin mas włóknistych istnieje ISO 4119, a dla masy handlowej partii — seria ISO 801. To rozgraniczenie zapobiega stosowaniu jednej prostej procedury do różnych celów pomiarowych.
Zasada metody
Na czym polega oznaczanie metodą suszarkową?
Najpierw waży się badaną porcję materiału, następnie suszy ją w warunkach określonych przez metodę i ponownie waży po osiągnięciu stanu wymaganego procedurą.
Podstawą jest różnica pomiędzy masą próbki przed suszeniem a masą po suszeniu. Aby wynik miał znaczenie, pojemnik, próbka, suszenie, chłodzenie i ważenie muszą być prowadzone w sposób ograniczający przypadkowe zmiany masy. Szczególnie istotne jest to, że materiał papierniczy po wyjęciu z suszarki może szybko ponownie pobierać parę wodną z powietrza.
W praktyce laboratorium nie powinno traktować pojedynczego odczytu wagi jako całej metody. Procedura obejmuje przygotowanie próbki, kontrolę warunków suszenia i kryterium zakończenia suszenia. Pełne wymagania dotyczące aparatury, masy próbki, czasu i postępowania trzeba odczytać z legalnie pozyskanego tekstu normy.
Co jest mierzone?
Metoda nie „mierzy wody” bezpośrednio czujnikiem. Wnioskuje o udziale suchej masy z masy próbki pozostającej po suszeniu w ustalonych warunkach.
Obliczenie i interpretacja
Jak rozumieć wynik procentowy suchej masy?
W ujęciu masowym zawartość suchej masy można opisać jako stosunek masy po wysuszeniu do masy próbki przed suszeniem, pomnożony przez 100%.
Sucha masa [%]
msucha / mpoczątkowa × 100%. W liczniku znajduje się masa materiału po suszeniu zgodnym z metodą, a w mianowniku masa tej samej próbki przed suszeniem.
Ubytek masy
Różnica pomiędzy masą początkową a suchą jest ubytkiem podczas suszenia. Dla próbek spełniających zakres metody ubytek interpretuje się jako wodę.
Przeliczenia innych badań
Wynik suchej masy pozwala obliczyć, ile suchego materiału rzeczywiście znajdowało się w odważonej porcji i odpowiednio przeliczyć wynik innego oznaczenia.
Przykład: jeżeli odważono 10,00 g próbki, a po prawidłowym suszeniu pozostaje 9,40 g, zawartość suchej masy wynosi 94,0%. To przykład matematyczny pokazujący sposób interpretacji, a nie gotowa procedura ISO. O tym, czy próbka spełnia warunki metody i czy suszenie wykonano prawidłowo, decyduje pełny protokół badania.
Pojęcia pokrewne
Sucha masa a wilgotność papieru — to nie zawsze to samo badanie
Matematycznie oba udziały mogą się dopełniać do 100%, lecz norma, cel pomiaru i sposób pobierania próbki mogą być inne.
ISO 638-1 służy przede wszystkim do oznaczania suchej masy próbki materiału, często na potrzeby dalszych badań laboratoryjnych. ISO 287:2017 dotyczy natomiast wilgotności partii papieru i tektury i zawiera wymagania związane z pobieraniem próbek z partii. ISO potwierdza wydanie 2017 jako nadal aktualne, choć równolegle rozwijana jest nowa wersja ISO/DIS 287.
Jeżeli dana próbka spełnia założenie, że w temperaturze suszenia ubywa zasadniczo tylko woda, to przy tym samym odniesieniu masowym 94% suchej masy odpowiada 6% ubytku wilgoci. Nie oznacza to jednak, że można zamiennie wpisywać numer ISO 638-1 i ISO 287 w raporcie. Różna jest przede wszystkim intencja badania i reprezentatywność pobranego materiału.
Nie mieszaj celu pomiaru
„Sucha masa próbki do dalszego oznaczenia” i „wilgotność całej partii papieru” mogą wykorzystywać podobną zasadę suszenia, lecz odpowiadają na inne pytania jakościowe.
Warunek krytyczny
Dlaczego ISO wskazuje 105°C ± 2°C?
Zakres metody jest zdefiniowany dla materiałów, które poza wodą nie zawierają istotnych ilości składników lotnych w tej temperaturze.
Temperatura suszenia jest częścią definicji metody. Za niska lub niestabilna temperatura może pozostawić w próbce więcej wody i zawyżyć pozorną suchą masę. Z kolei niekontrolowane przegrzewanie może zwiększyć ryzyko zmian materiału albo utraty składników innych niż woda. Dlatego w laboratorium liczy się nie tylko nastawa na panelu suszarki, ale także sprawność urządzenia, rozkład temperatury i praktyka kontroli wyposażenia.
Warto również pamiętać, że materiał po suszeniu nie powinien być długo wystawiony na wilgotne powietrze przed ważeniem. Papier i masa włóknista mogą szybko odzyskiwać wilgoć, co zmniejsza obserwowany ubytek masy i psuje powtarzalność pomiędzy operatorami.
Ograniczenie metody
Co jeśli próbka zawiera inne substancje lotne?
Jeżeli podczas suszenia oprócz wody odparowuje zauważalna ilość innych składników, wynik nie może być prostą miarą zawartości suchej masy rozumianej jako „materiał minus woda”.
To ograniczenie jest szczególnie ważne dla materiałów powlekanych, impregnowanych lub zanieczyszczonych substancjami, które mogą być lotne w warunkach suszenia. Sama nazwa „papier” albo „tektura” nie wystarcza więc do potwierdzenia zastosowania metody. Laboratorium powinno znać charakter próbki i ocenić, czy jej skład mieści się w założeniach ISO 638-1.
Jeżeli ubytek obejmuje wodę oraz inne składniki, suszarka nadal pokaże spadek masy, ale interpretacja jako procent wody będzie błędna. To klasyczny przykład sytuacji, w której poprawny odczyt wagi nie gwarantuje poprawnego wyniku metody.
Co pozostaje po suszeniu?
Sucha masa obejmuje także rozpuszczone substancje stałe
ISO zaznacza, że wynik dotyczy całkowitej suchej masy próbki, więc obejmuje również rozpuszczone substancje stałe pozostające po odparowaniu wody.
To ważne zwłaszcza przy materiałach nanocelulozowych lub próbkach zawierających rozpuszczalne składniki procesowe. Jeżeli celem badania jest wyłącznie ilość materiału celulozowego bez rozpuszczonych ciał stałych, próbka musi zostać odpowiednio oczyszczona, np. przez płukanie lub dializę, przy zachowaniu całego materiału celulozowego. ISO wskazuje też, że w przypadku filtrujących się zawiesin bez strat włókien można rozważyć ISO 4119 do oznaczania stężenia masy.
„Sucha masa” nie znaczy automatycznie „czysta celuloza”
Po wysuszeniu pozostają wszystkie nielotne składniki próbki. Dlatego przed interpretacją wyniku trzeba ustalić, czy interesuje nas całkowita sucha masa, czy wyłącznie frakcja celulozowa po usunięciu substancji rozpuszczonych.
Próbka i reprezentatywność
Dlaczego sposób pobrania próbki jest równie ważny jak suszenie?
Suszarka może bardzo precyzyjnie określić masę konkretnej porcji, ale nie naprawi błędu wynikającego z pobrania niereprezentatywnego fragmentu materiału.
Papier i tektura mogą wymieniać wilgoć z otoczeniem, a bele lub arkusze masy włóknistej mogą nie mieć identycznej wilgotności w całej objętości. Jeżeli wynik ma opisywać konkretną partię lub być użyty do przeliczenia innego badania, sposób pobrania i czas pomiędzy pobraniem a ważeniem powinny być kontrolowane. Dla reprezentatywnego pobierania próbek papieru i tektury istnieją odrębne procedury, m.in. ISO 186.
Nie należy też automatycznie kondycjonować próbki przed oznaczeniem, jeżeli celem jest poznanie jej rzeczywistej zawartości suchej masy w momencie pobrania. Kondycjonowanie służy innemu celowi: doprowadzeniu materiału do równowagi w określonej atmosferze przed wybranymi badaniami właściwości.
Znaczenie praktyczne
Po co laboratorium oznacza suchą masę równolegle z innymi badaniami?
W wielu badaniach papierniczych i celulozowych wynik powinien odnosić się do określonej ilości suchego materiału, a nie do masy próbki zawierającej zmienną ilość wody.
Dozowanie próbki
Jeżeli procedura wymaga np. określonej masy suchej masy włóknistej, wynik ISO 638-1 pozwala przeliczyć, ile próbki w stanie aktualnym trzeba odważyć.
Porównywalność wyników
Dwie próbki o różnej wilgotności mogą zawierać tę samą ilość suchego materiału. Przeliczenie na suchą masę ogranicza ten wpływ.
Bilans materiałowy
W badaniach laboratoryjnych zawartość suchej masy pomaga oddzielić zmiany wynikające z ilości materiału od zmian wynikających tylko z obecności wody.
Przykładem jest oznaczanie liczby Kappa, gdzie rzeczywista ilość suchej masy próbki wpływa na ilość materiału reagującego z odczynnikiem. Podobnie w przygotowaniu zawiesin lub arkuszy laboratoryjnych określenie suchej masy ułatwia powtarzalne dozowanie włókna.
Kontrola jakości
Najczęstsze źródła błędów w oznaczaniu suchej masy
Największe problemy wynikają zwykle nie z samego wzoru procentowego, ale z pobierania próbki, suszenia i ważenia.
- Niestała temperatura suszarki — próbka może być niedosuszona albo poddana warunkom wykraczającym poza metodę.
- Zbyt długi kontakt z powietrzem po suszeniu — materiał higroskopijny może ponownie pobrać wodę przed ważeniem.
- Brak kontroli masy pojemnika — osad, wilgoć lub zmiana stanu naczynia może wejść do bilansu masy.
- Niereprezentatywna próbka — dokładny wynik dla złej próbki nie opisuje badanego materiału.
- Substancje lotne inne niż woda — ubytek masy zostaje błędnie przypisany wodzie.
- Pomylenie suchej masy z gramaturą — g/m² opisuje masę powierzchniową arkusza, a % suchej masy udział suchej substancji w próbce.
Dobrą praktyką jest sprawdzanie trendów między oznaczeniami. Nagła zmiana suchej masy przy pozornie identycznym materiale może wynikać z rzeczywistej zmiany wilgotności, ale też z błędu pobrania, suszarki albo ważenia.
Raport z badania
Co warto zapisać w dokumentacji oznaczenia?
Dobra dokumentacja pozwala odtworzyć, co dokładnie zważono, według jakiej wersji normy i w jakich warunkach.
Minimum praktyczne to identyfikator próbki i partii, rodzaj materiału, data pobrania i badania, numer normy z rokiem wydania, masa próbki przed suszeniem, masa po suszeniu, obliczony wynik, identyfikator suszarki i wagi oraz operator. Jeżeli wystąpiły odstępstwa od standardowej procedury, należy je opisać zamiast ukrywać w samym wyniku liczbowym.
W przypadku serii badań warto rejestrować również kryterium zakończenia suszenia oraz informacje o kontroli wyposażenia. Dzięki temu przy rozbieżności można sprawdzić, czy różnica pochodzi z materiału, czy z procesu pomiarowego.
Produkty polecane
Produkty polecane
Przykłady gotowych wyrobów papierniczych i tekturowych z przekazanego arkusza A-Z Biuro — bez przypisywania im niepotwierdzonych wyników laboratoryjnych.
Poniższe karty pochodzą wyłącznie z pliku biurowe(1).xlsx. Są to przykłady materiałów w formie stałej z grup papieru, kartonu i tektury. Nie oznacza to, że dla tych konkretnych produktów wykonano badanie ISO 638-1 ani że znamy ich procent suchej masy. Karty prezentują tylko nazwę, symbol, zdjęcie i URL znajdujące się w źródłowym Excelu.
Papiery ksero 80 g/m². To przykłady gotowych arkuszy w formie stałej. Nazwa handlowa i gramatura nie podają ich zawartości suchej masy; do jej wyznaczenia potrzebne jest badanie próbki.
Papiery ksero 160 g/m². Wyższa gramatura oznacza większą masę powierzchniową arkusza, ale nie jest tym samym co procent suchej masy. Oba parametry opisują inne cechy materiału.
Kartony 230 g. Karton mieści się w zakresie materiałów stałych objętych ISO 638-1, o ile próbka spełnia ograniczenie dotyczące innych substancji lotnych w temperaturze suszenia.
Tektury faliste. Są przykładami gotowych wyrobów tekturowych. Karty produktowe pokazują wyłącznie dane handlowe z przekazanego Excela i nie potwierdzają wykonania oznaczenia według ISO 638-1.
FAQ
Najczęstsze pytania o zawartość suchej masy
Najważniejsze rozróżnienia dotyczące ISO 638-1:2022, wilgotności, temperatury suszenia i interpretacji wyniku.
Czy ISO 638-1:2022 jest aktualną normą?
Tak. Oficjalny katalog ISO wskazuje ISO 638-1:2022, wydanie 2 z marca 2022 r., jako opublikowaną wersję dla materiałów w formie stałej.
Jakie materiały obejmuje ISO 638-1?
Papier, tekturę, masy włókniste oraz stałe materiały nanocelulozowe, w tym materiały z włókien pierwotnych i z recyklingu, pod warunkiem spełnienia ograniczenia dotyczącego innych substancji lotnych.
Czy metoda polega na suszeniu w 105°C?
ISO opisuje zakres 105°C ± 2°C. Pełne wymagania aparatury, czasu, ważenia i zakończenia suszenia trzeba stosować zgodnie z aktualnym tekstem normy.
Czy 95% suchej masy oznacza 5% wilgotności?
W tym samym odniesieniu masowym tak, jeżeli ubytek podczas suszenia można przypisać wodzie. Nie oznacza to jednak, że ISO 638-1 i ISO 287 są tym samym badaniem.
Czy gramatura 80 g/m² mówi coś o procentowej suchej masie?
Nie bez dodatkowego badania. Gramatura opisuje masę powierzchniową arkusza, a zawartość suchej masy udział suchego materiału w masie próbki.
Czy ISO 638-1 nadaje się do slush pulp?
Nie. Oficjalny zakres ISO wyłącza oznaczanie suchej masy slush pulp. Dla stężenia wodnych zawiesin mas włóknistych stosuje się odrębne podejście, m.in. ISO 4119.
Czy sucha masa jest równa czystej celulozie?
Nie. Wynik obejmuje wszystkie nielotne składniki pozostające w próbce po suszeniu, w tym rozpuszczone substancje stałe, jeżeli nie zostały wcześniej usunięte.
Dlaczego próbkę trzeba szybko ważyć po suszeniu?
Papier i materiały włókniste są higroskopijne. Po kontakcie z powietrzem mogą ponownie pobierać wilgoć, co zmienia masę i pogarsza powtarzalność wyniku.
Powiązane treści
Uzupełnij wiedzę o wilgotności, próbkach i masie włóknistej
Sucha masa jest jednym z parametrów, który łączy przygotowanie próbki z interpretacją kolejnych badań papierniczych i celulozowych.
Wilgotność papieru i tektury
Zobacz, czym różni się wilgotność partii od oznaczania suchej masy próbki laboratoryjnej.
Stężenie zawiesiny masy włóknistej
Porównaj suchą masę materiału stałego z oznaczaniem stężenia wodnej zawiesiny masy włóknistej według ISO 4119.
Liczba Kappa masy włóknistej
Zobacz przykład badania, w którym rzeczywista sucha masa próbki wpływa na ilość materiału użytego do oznaczenia.
Mokre rozdrabnianie mas chemicznych
Połącz oznaczanie suchej masy z przygotowaniem jednorodnej zawiesiny do dalszych badań.
Źródła
Źródła normatywne
Statusy i zakresy sprawdzono w oficjalnym katalogu ISO w dniu 2026-08-22. Do wykonania badania potrzebny jest legalnie pozyskany, aktualny tekst odpowiedniej normy.
- ISO 638-1:2022 — Paper, board, pulps and cellulosic nanomaterials — Determination of dry matter content by oven-drying method — Part 1: Materials in solid form
- ISO 638-2:2022 — Part 2: Suspensions of cellulosic nanomaterials
- ISO 287:2017 — Paper and board — Determination of moisture content of a lot — Oven-drying method
- ISO/DIS 287 — projekt kolejnego wydania normy dotyczącej wilgotności partii papieru i tektury
- ISO 186:2002 — Paper and board — Sampling to determine average quality
- ISO 4119:1995 — Pulps — Determination of stock concentration
- ISO 801-1:1994 — Pulps — Determination of saleable mass in lots — Part 1
Zakres źródeł
Na stronie opisano zasadę, zakres i interpretację na podstawie publicznych informacji ISO oraz ogólnej logiki pomiaru masowego. Nie odtwarzamy pełnych procedur ani tabel normatywnych chronionych prawem autorskim.
Checklista
10 punktów poprawnego oznaczania suchej masy
Szybka kontrola od kwalifikacji próbki do zapisania wyniku i wykorzystania go w dalszych badaniach.
- Potwierdź, że badany materiał jest w formie stałej i mieści się w zakresie ISO 638-1:2022.
- Sprawdź, czy próbka nie zawiera istotnych ilości innych składników lotnych w temperaturze 105°C ± 2°C.
- Ustal cel: sucha masa próbki, wilgotność partii, stężenie zawiesiny czy masa handlowa partii — i wybierz właściwą normę.
- Pobierz reprezentatywną próbkę i ogranicz niekontrolowaną wymianę wilgoci z otoczeniem przed pierwszym ważeniem.
- Używaj sprawnej suszarki i wagi o parametrach zgodnych z pełną procedurą normy.
- Kontroluj pojemnik i sposób chłodzenia próbki, aby przypadkowa wilgoć nie weszła do bilansu masy.
- Nie przeciągaj ważenia wysuszonego papieru lub masy włóknistej, ponieważ materiał szybko adsorbuje parę wodną.
- Oblicz suchą masę z tej samej próbki, porównując masę po suszeniu z masą początkową, i zachowaj właściwe jednostki.
- Nie interpretuj suchej masy jako czystej celulozy ani gramatury papieru; to odrębne wielkości.
- Zapisz identyfikator próbki, wersję normy, dane ważenia, wynik, wyposażenie, operatora oraz wszystkie odstępstwa od procedury.