Stan: 17.08.2026
Szkoła i kreatywność • bezpieczeństwo chemiczne
Wzmocnione ograniczenia chemiczne w rozporządzeniu (UE) 2025/2509
Nowe rozporządzenie o bezpieczeństwie zabawek rozszerza system zakazów chemicznych poza dotychczasowe CMR. Obejmuje m.in. substancje zaburzające gospodarkę hormonalną, wybrane substancje toksyczne dla narządów, określone substancje uczulające, celowe użycie PFAS i wskazane bisfenole. Większość tych wymagań zacznie być stosowana 1 sierpnia 2030 r.
Produkty polecane
Najważniejsze
Co rzeczywiście zmienia rozporządzenie 2025/2509?
Rozporządzenie zostało opublikowane w grudniu 2025 r., weszło w życie 1 stycznia 2026 r., ale zasadniczo będzie stosowane od 1 sierpnia 2030 r. Do tego dnia dyrektywa 2009/48/WE pozostaje podstawowym aktem dla zabawek wprowadzanych na rynek.
Ważne w 2026 r.: nie wolno stosować nowych zakazów „tak, jakby” całość rozporządzenia już obowiązywała. Trzeba rozróżniać przepisy już stosowane od 1.01.2026 od wymagań, które zaczną obowiązywać dopiero 1.08.2030.
Okres przejściowy
Dyrektywa 2009/48/WE i rozporządzenie 2025/2509 — jak współistnieją?
Najczęstszy błąd polega na traktowaniu nowego rozporządzenia jako pełnego zamiennika dyrektywy już od początku 2026 r. Artykuł 59 przewiduje jednak, że całość ma być stosowana od 1 sierpnia 2030 r., z wyjątkiem wskazanych grup artykułów dotyczących przede wszystkim nadzoru, procedur i aktów delegowanych, stosowanych wcześniej.
Dyrektywa 2009/48/WE zostanie uchylona z dniem 1 sierpnia 2030 r. Zabawki zgodnie z nią wprowadzone do obrotu przed tą datą będą mogły nadal być udostępniane na rynku. Rozporządzenie przewiduje również ważność certyfikatów badania typu WE wydanych według dyrektywy do 1 lutego 2031 r., o ile nie wygasną wcześniej. Dla producenta oznacza to konieczność zarządzania dwoma horyzontami: bieżącą zgodnością oraz przygotowaniem nowych receptur i dokumentacji na 2030 r.
Praktycznie: przy projekcie nowej zabawki o długim cyklu życia warto już teraz wykonać analizę luki względem 2025/2509, ale deklarację zgodności i podstawę prawną dla produktu wprowadzanego na rynek w 2026 r. trzeba budować na przepisach rzeczywiście mających zastosowanie w dacie wprowadzenia do obrotu.
Zakazy ogólne
Rozszerzenie zakazów poza substancje CMR
Załącznik II część III pkt 4 nowego rozporządzenia zakazuje obecności w zabawkach, ich częściach składowych i mikrostrukturalnie odrębnych częściach substancji sklasyfikowanych w określonych klasach zagrożenia zgodnie z CLP.
Lista obejmuje substancje rakotwórcze, mutagenne dla komórek rozrodczych lub działające szkodliwie na rozrodczość w kategoriach 1A, 1B i 2. Do tego dochodzą substancje zaburzające funkcjonowanie układu hormonalnego dla zdrowia ludzi w kategoriach 1 i 2, działające toksycznie na narządy docelowe w kategorii 1 przy narażeniu jednorazowym lub powtarzanym, uczulające drogi oddechowe kategorii 1 oraz uczulające skórę kategorii 1A.
To istotna zmiana systemowa. W praktyce nie wystarczy już kontrola listy CMR. Zespół odpowiedzialny za zgodność będzie musiał śledzić aktualizacje klasyfikacji harmonizowanej w załączniku VI do CLP i oceniać, czy zmiana klasyfikacji surowca lub składnika aktywuje zakaz w zabawkach.
PFAS
Celowe stosowanie PFAS ma być zakazane
Rozporządzenie wprowadza odrębny, prosty co do zasady zakaz: celowe stosowanie substancji per- i polifluoroalkilowych, czyli PFAS, w zabawkach, ich częściach oraz mikrostrukturalnie odrębnych częściach jest zabronione. Motywy rozporządzenia wskazują trwałość tej szerokiej grupy substancji i możliwość narastania narażenia środowiskowego jako jedną z przyczyn wprowadzenia zakazu.
Dla producenta oznacza to konieczność pytania nie tylko o skład głównego tworzywa, lecz także o powłoki, środki pomocnicze, wykończenia tekstyliów, domieszki poprawiające właściwości powierzchni, smary, tusze, kleje i inne zastosowania technologiczne. Oświadczenie dostawcy powinno odnosić się do zamierzonego użycia PFAS, a nie jedynie do pojedynczych najbardziej znanych związków z tej grupy.
Zakaz nie jest równoznaczny z twierdzeniem, że każda wykryta ilość automatycznie oznacza niezgodność. Rozporządzenie osobno reguluje niezamierzoną obecność wynikającą z zanieczyszczeń lub procesu technologicznego, jeżeli jest technicznie nieunikniona przy dobrej praktyce wytwarzania i zabawka nadal spełnia ogólny wymóg bezpieczeństwa.
Bisfenole
Zakaz wskazanych bisfenoli i osobny limit dla BPA
Nowe przepisy mają zapobiegać sytuacji, w której jeden niepożądany bisfenol jest zastępowany innym o podobnym profilu zagrożenia. Część D dodatku do załącznika II zawiera listę bisfenoli zakazanych w zabawkach niezależnie od tych, które są już objęte innymi zakazami ze względu na klasyfikację zagrożenia.
Jednocześnie część A dodatku podaje szczegółowy limit migracji dla bisfenolu A: 0,005 mg/l. Warto odróżnić dwie warstwy kontroli: ogólny zakaz wynikający z klasyfikacji lub obecności na liście oraz konkretny limit analityczny służący do kontroli niezamierzonej obecności i narażenia. Dlatego karta surowca powinna zawierać identyfikację chemiczną, a nie tylko ogólne hasło „BPA free”.
Przy tworzywach, lakierach, klejach, farbach i elementach drukowanych trzeba również kontrolować możliwe źródła zanieczyszczeń lub monomerów resztkowych. Zmiana dostawcy żywicy albo powłoki może wymagać ponownej oceny, nawet jeśli wizualnie produkt pozostaje identyczny.
Wyjątki
Niezamierzona obecność, wyjątki i dopuszczone zastosowania
System nie jest zbudowany jako absolutny zakaz każdej cząsteczki substancji objętej ograniczeniem. Punkt 7 części III dopuszcza niezamierzoną obecność wynikającą z zanieczyszczeń składników naturalnych lub syntetycznych albo z procesu produkcji, jeżeli jest ona technicznie nieunikniona przy dobrej praktyce wytwarzania i nie narusza ogólnego wymogu bezpieczeństwa.
Rozporządzenie przewiduje też wyraźne mechanizmy derogacji i wyjątków. Zakazy mogą nie mieć zastosowania do materiałów spełniających warunki szczególnych limitów z części A, baterii w zabawkach, w pełni niedostępnych elementów koniecznych dla funkcji elektrycznych lub elektronicznych oraz materiałów objętych specyficznym ograniczeniem REACH dla zabawek, chyba że dodatek do rozporządzenia przewiduje rozwiązanie bardziej ochronne.
Część C dodatku wskazuje również dopuszczone zastosowania niektórych substancji objętych zakazami ogólnymi, np. niklu i kobaltu w określonych zastosowaniach. Nie wolno jednak rozszerzać takiego wyjątku na inne użycie tylko dlatego, że substancja jest ta sama. Zawsze trzeba spełnić dokładne warunki wskazane w przepisie.
Limity szczegółowe
Część A dodatku — wartości, które trzeba kontrolować osobno
Rozporządzenie zachowuje tabelę limitów migracji 19 pierwiastków dla trzech kategorii materiałów: suchych, kruchych, sproszkowanych lub elastycznych; płynnych lub lepkich; oraz zeskrobywanych. W tabeli pozostają m.in. ołów 2,0 / 0,5 / 23 mg/kg, chrom(VI) 0,02 / 0,005 / 0,053 mg/kg, bor 1200 / 300 / 15000 mg/kg i aluminium 2250 / 560 / 28130 mg/kg.
Obok migracji pierwiastków część A zawiera limity dla innych substancji. Przykładowo: TCEP, TCPP i TDCP mają limit zawartości 5 mg/kg; formamid ma limit emisji 20 μg/m³ w określonych piankach; BIT 5 mg/kg w wodnych materiałach zabawek; fenol 5 mg/l jako limit migracji w materiałach polimerowych i 10 mg/kg jako konserwant; formaldehyd ma różne limity zależne od rodzaju materiału; anilina ma osobne limity dla farb do malowania palcami.
Nie kopiuj jednej wartości do każdego wyrobu. Jednostka, rodzaj materiału, mechanizm narażenia i warunki zastosowania limitu są częścią wymagania. Badanie „na tę samą substancję” może być niewystarczające, jeśli wykorzystuje niewłaściwą matrycę lub sposób oznaczenia.
Nitrozoaminy
Nowe kategorie dla N-nitrozoamin i substancji nitrozowalnych
Rozporządzenie porządkuje limity migracji N-nitrozoamin i substancji nitrozowalnych według rodzaju zabawki i grupy wiekowej. Dla zabawek dla dzieci poniżej 36 miesięcy przeznaczonych lub prawdopodobnie wkładanych do ust limity wynoszą odpowiednio 0,01 mg/kg i 0,1 mg/kg.
Dla innych zabawek dla dzieci poniżej 36 miesięcy oraz dla zabawek dla dzieci od 36 miesięcy przeznaczonych do wkładania do ust wskazano 0,05 mg/kg dla N-nitrozoamin i 1 mg/kg dla substancji nitrozowalnych. Takie same wartości przewidziano dla balonów. Osobną kategorię tworzą farby do malowania palcami, slime i masy typu putty: 0,02 mg/kg dla N-nitrozoamin oraz 1 mg/kg dla substancji nitrozowalnych.
To przykład, dlaczego identyfikacja zastosowania i wieku nie może być dopisana na końcu procesu. Ta sama substancja może mieć inny próg w zależności od sposobu użycia zabawki.
Substancje zapachowe
Alergenne substancje zapachowe — niższy próg nieuniknionych śladów
W nowym rozporządzeniu określone alergeny zapachowe nie mogą występować w zabawkach, chyba że ich obecność jest technicznie nieunikniona przy dobrej praktyce wytwarzania i nie przekracza 10 mg/kg. To istotne zaostrzenie względem dotychczasowego systemu, w którym dla listy zakazanej funkcjonował próg 100 mg/kg technicznie nieuniknionych śladów.
Odrębna część dodatku zawiera substancje wymagające oznakowania po przekroczeniu właściwego progu. W praktyce producent powinien posiadać pełną identyfikację kompozycji zapachowej na poziomie umożliwiającym ocenę zgodności, a nie ograniczać się do handlowej nazwy aromatu.
Temat ma szczególne znaczenie dla zabawek sensorycznych, zestawów kosmetycznych, gier zapachowych, mas plastycznych, slime i produktów kreatywnych. W takich wyrobach zapach jest często funkcjonalnym elementem produktu, a nie przypadkowym dodatkiem.
Łańcuch dostaw
Jak przygotować dokumentację surowców przed 2030 r.?
Największym ryzykiem organizacyjnym jest pozostawienie analizy chemicznej na moment badania gotowej zabawki. Nowe zakazy obejmują szersze grupy substancji, więc skuteczniejsze jest zarządzanie składem od poziomu surowców i komponentów.
Dla każdego materiału warto zebrać aktualną specyfikację, numer CAS istotnych składników, klasyfikację CLP, informację o substancjach celowo dodanych, deklarację dotyczącą PFAS i bisfenoli, dane o CMR, substancjach zaburzających gospodarkę hormonalną, STOT i uczulających oraz informacje o możliwych zanieczyszczeniach procesowych. Dokument powinien mieć numer wersji i datę, aby można było powiązać go z konkretną partią lub recepturą.
Jeśli dostawca odmawia ujawnienia receptury z powodu tajemnicy handlowej, potrzebny jest alternatywny mechanizm dowodowy: oświadczenie odnoszące się do konkretnych ograniczeń, wyniki badań, dokumentacja pod kontrolą laboratorium lub inny sposób umożliwiający producentowi realną ocenę bezpieczeństwa.
Badania
Badanie laboratoryjne nie zastępuje oceny chemicznej
Nie istnieje jedno badanie „na rozporządzenie 2025/2509”. Zakres analityczny trzeba zbudować na podstawie materiałów, składu, wieku użytkownika, sposobu narażenia i możliwych źródeł substancji. Inaczej bada się migrację pierwiastków, inaczej zawartość konserwantu, migrację monomeru, emisję formaldehydu czy N-nitrozoaminy.
Laboratorium powinno otrzymać jasną informację o matrycy i wymaganym limicie. Granica oznaczalności metody musi być wystarczająco niska w stosunku do progu prawnego. Wynik „nie wykryto” bez informacji o LOQ nie pozwala ocenić zgodności, jeżeli LOQ jest wyższa od limitu.
Ocena chemiczna powinna też wskazać, dlaczego danej substancji nie trzeba badać. Dobrze udokumentowany brak potencjalnego źródła bywa mocniejszym dowodem niż przypadkowy panel badań wykonany bez związku z recepturą.
Produkty szkolne i kreatywne
Które zabawki wymagają szczególnej uwagi?
Największą ekspozycję chemiczną mogą generować wyroby, z którymi dziecko ma intensywny kontakt skórny, które mogą trafić do ust albo uwalniają lotne składniki. Dotyczy to m.in. farb do malowania palcami, slime, mas plastycznych, zestawów kosmetycznych, zabawek zapachowych, materiałów polimerowych, pianek, powłok i elastycznych tworzyw.
Nie oznacza to jednak, że kredka, flamaster czy klej szkolny automatycznie podlega przepisom dla zabawek. Najpierw trzeba ustalić status produktu i jego zamierzone przeznaczenie. Artykuł plastyczny może być zabawką, innym produktem konsumenckim albo wyrobem podlegającym odmiennym wymaganiom. O klasyfikacji nie decyduje sama obecność w dziale „szkolne”.
Jeżeli wyrób jest zabawką, materiały dekoracyjne i drobne komponenty nie są wyłączone tylko dlatego, że stanowią małą część produktu. Trzeba ustalić ich dostępność, funkcję, możliwe narażenie i ewentualne wyjątki przewidziane w przepisach.
Zmiana receptury
Reformulacja: czego nie odkładać do 2030 r.?
Jeżeli produkt zawiera surowiec, który po 1 sierpnia 2030 r. może być objęty nowym zakazem, zmiana receptury wymaga czasu. Zamiennik musi nie tylko usunąć problematyczną substancję, lecz także zachować funkcję produktu, stabilność, bezpieczeństwo mikrobiologiczne, właściwości mechaniczne, palność i zgodność z innymi wymaganiami.
Przykładowo zastąpienie plastyfikatora może zmienić twardość lub migrację innych składników; zmiana konserwantu może pogorszyć stabilność mikrobiologiczną; usunięcie powłoki fluorowanej może wpłynąć na trwałość powierzchni. Każdą reformulację trzeba traktować jako zmianę produktu wymagającą ponownej oceny, a nie prostą podmianę jednego numeru CAS.
Warto również określić datę odcięcia starych surowców, zasady wykorzystania zapasów, identyfikację partii i moment przejścia dokumentacji na nowe wymagania. To ogranicza ryzyko mieszania dwóch wersji produktu w łańcuchu dostaw.
Dowody zgodności
Co powinno znaleźć się w teczce produktu?
Dla obszaru chemicznego warto utrzymywać tabelę wymagań powiązaną z konkretnymi materiałami. Kolumny mogą obejmować substancję lub grupę substancji, podstawę prawną, rodzaj ograniczenia, limit i jednostkę, źródło potencjalnej obecności, dokument dostawcy, metodę badania, wynik, datę oceny oraz osobę zatwierdzającą.
Do tego dochodzą raporty z badań, specyfikacje surowców, deklaracje dostawców, opis receptury lub BOM, ocena bezpieczeństwa, uzasadnienie niewykonywania określonych badań, historia zmian i dokumenty dotyczące zgodności z REACH oraz CLP. Jeśli stosowany jest wyjątek, dokumentacja powinna wskazywać dokładny przepis i wykazać spełnienie wszystkich jego warunków.
Po 2030 r. system dokumentacyjny będzie również powiązany z cyfrowym paszportem produktu. Nie oznacza to publikowania pełnej receptury konsumentowi, ale wymaga spójności między informacjami udostępnianymi cyfrowo a dokumentacją techniczną producenta.
Produkty polecane
Produkty polecane
16 rzeczywistych produktów wyłącznie z przekazanego arkusza „Biurowe”. To moduł handlowy serwisu, a nie lista produktów objętych rozporządzeniem o bezpieczeństwie zabawek.
Akcesoria biurowe do porządkowania dokumentacji dostawców, specyfikacji i wyników badań. Nie są zabawkami ani dowodem zgodności z rozporządzeniem (UE) 2025/2509.
Produkty pomocnicze przy prowadzeniu kart zmian receptury i archiwizacji dokumentów. O zgodności chemicznej zabawki decydują rzeczywisty skład, narażenie, badania i właściwe wymagania prawne.
Materiały do oznaczania próbek, segregowania dokumentacji i pracy administracyjnej. Nie należy z ich obecności wyciągać wniosków o dopuszczeniu jakiejkolwiek substancji chemicznej w zabawce.
Neutralny moduł handlowy z przesłanego arkusza Biurowe. W ocenie zabawek podstawą są aktualne akty prawne, dokumentacja łańcucha dostaw, analiza ryzyka i odpowiednio dobrane badania.
FAQ
Najczęstsze pytania o nowe ograniczenia chemiczne
Odpowiedzi odnoszą się do stanu prawnego na 17 sierpnia 2026 r.
Czy rozporządzenie (UE) 2025/2509 już obowiązuje?
Weszło w życie 1 stycznia 2026 r., ale zasadniczo będzie stosowane od 1 sierpnia 2030 r. Część artykułów proceduralnych stosuje się wcześniej.
Czy dyrektywa 2009/48/WE przestała obowiązywać w 2026 r.?
Nie. Zostanie uchylona z dniem 1 sierpnia 2030 r. i do tego czasu pozostaje podstawą dla wymagań zabawek wprowadzanych na rynek, z uwzględnieniem jej zmian.
Jakie nowe klasy substancji obejmie zakaz ogólny?
Poza CMR obejmie m.in. substancje zaburzające funkcjonowanie układu hormonalnego dla zdrowia ludzi, STOT kategorii 1, substancje uczulające drogi oddechowe kategorii 1 i uczulające skórę kategorii 1A.
Czy wszystkie PFAS będą zakazane bez wyjątku?
Rozporządzenie zakazuje celowego stosowania PFAS. Niezamierzona, technicznie nieunikniona obecność może być dopuszczalna pod warunkami wskazanymi w przepisach i przy zachowaniu ogólnego bezpieczeństwa.
Czy wystarczy deklaracja „BPA free”?
Nie. System obejmuje również inne bisfenole, a dokumentacja powinna umożliwiać identyfikację substancji i ocenę właściwych zakazów oraz limitów.
Czy limity z części A dotyczą tylko dzieci poniżej 36 miesięcy?
Nowe rozporządzenie ujmuje szczegółowe limity w dodatku do załącznika II jako część ogólnych wymagań chemicznych. Trzeba jednak zawsze czytać warunki zastosowania konkretnej wartości i wyjątki.
Czy jeden szeroki panel laboratoryjny wystarczy?
Nie musi. Zakres badań powinien wynikać z materiału, receptury i narażenia. Równie ważne są odpowiednia metoda, jednostka i granica oznaczalności.
Kiedy najlepiej zacząć przygotowania do 2030 r.?
Już na etapie nowych projektów i zmian dostawców. Najpierw warto wykonać analizę luki: klasyfikacje CLP, PFAS, bisfenole, szczegółowe limity, zapachy i dokumentacja łańcucha dostaw.
Źródła i powiązania
Źródła oficjalne i strony powiązane
Podstawą opracowania jest tekst rozporządzenia (UE) 2025/2509 i informacje Komisji Europejskiej. Wartości odnoszą się do tekstu dostępnego 17 sierpnia 2026 r.; późniejsze akty delegowane mogą zmieniać dodatki i limity.
Źródła oficjalne
- Rozporządzenie (UE) 2025/2509 — pełny tekst nowego rozporządzenia o bezpieczeństwie zabawek.
- Komisja Europejska — Toy safety — informacje o przejściu z dyrektywy na rozporządzenie i terminie stosowania.
- Dyrektywa 2009/48/WE — tekst skonsolidowany — aktualna podstawa wymagań chemicznych do czasu jej uchylenia.
- Rozporządzenie (WE) nr 1272/2008 (CLP) — klasyfikacja substancji i mieszanin, do której odwołują się zakazy ogólne.
- Rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 (REACH) — ograniczenia chemiczne stosowane równolegle do wymagań dla zabawek.
Uwaga: materiał ma charakter informacyjny. Nie zastępuje oceny bezpieczeństwa konkretnej zabawki, aktualnego tekstu aktu prawnego, dokumentacji producenta ani opinii laboratorium lub specjalisty ds. zgodności.
Checklista
10 punktów przygotowania do wymagań chemicznych 2030
Lista do wykorzystania przy projektowaniu zabawki, zmianie receptury i kwalifikacji dostawcy.
- Ustal status produktu: potwierdź, że wyrób jest zabawką i określ grupę wiekową oraz przewidywalny sposób użycia.
- Rozdziel daty: wskaż wymagania obowiązujące teraz i te, które zaczną być stosowane od 1 sierpnia 2030 r.
- Zbierz pełny skład: przypisz numery CAS, klasyfikacje CLP i funkcje składników do surowców oraz komponentów.
- Sprawdź nowe klasy zakazu: CMR, endocrine disruptors, STOT 1, respiratory sensitisation 1 i skin sensitisation 1A.
- Zweryfikuj PFAS: uzyskaj dane o zamierzonym stosowaniu PFAS w materiałach, powłokach i środkach pomocniczych.
- Zweryfikuj bisfenole: nie ograniczaj kontroli do BPA; porównaj skład z częścią D dodatku i innymi zakazami.
- Przypisz limity szczegółowe: migracja pierwiastków, nitrozoaminy, konserwanty, formaldehyd, anilina i inne substancje tylko wtedy, gdy warunki danego limitu są spełnione.
- Dobierz badania do ryzyka: metoda, matryca, jednostka i LOQ muszą pozwalać ocenić właściwy próg.
- Zaplanuj reformulację: dla materiałów ryzykownych ustal zamiennik, walidację, termin odcięcia i ponowne badania.
- Zarządzaj wersjami: dokumentacja dostawcy, BOM, raporty, ocena bezpieczeństwa i przyszły cyfrowy paszport muszą dotyczyć tej samej wersji produktu.