Maski pełnotwarzowe — wymagania EN 136, dobór i bezpieczne użytkowanie

Maska pełnotwarzowa zakrywa większą część twarzy niż półmaska. Uszczelnienie przebiega wokół twarzy, a wizjer zapewnia pole widzenia. W zależności od systemu do maski mogą być podłączane filtry cząstek, pochłaniacze gazów i par, filtry kombinowane, urządzenia z wymuszonym przepływem powietrza albo elementy aparatu oddechowego.

HSE zalicza pełne maski do szczelnie przylegających części twarzowych. Oznacza to, że ich działanie zależy od prawidłowego kontaktu uszczelnienia ze skórą użytkownika. Nawet bardzo dobry filtr nie zapewni zakładanego poziomu ochrony, jeśli zanieczyszczone powietrze będzie omijać filtr przez nieszczelności pomiędzy maską a twarzą.

Maska pełnotwarzowa może jednocześnie ograniczać kontakt oczu i twarzy z zanieczyszczonym powietrzem, ale nie należy automatycznie traktować jej jako zamiennika każdego rodzaju ochrony oczu lub twarzy. Jeżeli na stanowisku występują również zagrożenia mechaniczne, termiczne, łuk elektryczny lub inne szczególne ryzyka, trzeba zweryfikować wymagania i certyfikację całego zestawu.

HSE dzieli RPE na respirator, który oczyszcza powietrze otoczenia przez filtr, oraz aparat oddechowy, który dostarcza powietrze do oddychania z niezależnego źródła. Pełna maska może występować w obu grupach, dlatego sama obecność wizjera i uszczelnienia nie mówi jeszcze, jak działa cały sprzęt.

W respiratorze filtrującym powietrze jest pobierane z otoczenia i przechodzi przez właściwy filtr. W systemie z wymuszonym przepływem ruch powietrza wspomaga wentylator. W aparacie oddechowym powietrze pochodzi z niezależnego źródła, na przykład z butli lub przewodu doprowadzającego powietrze jakości oddechowej.

Każde z tych rozwiązań ma inne ograniczenia, wymagania serwisowe i zasady doboru. Nie należy wybierać maski „po wyglądzie” ani zakładać, że dowolne przyłącze oznacza zgodność elementów różnych producentów.

HSE wyraźnie wskazuje, że do atmosfer z niedoborem tlenu odpowiedni jest aparat oddechowy korzystający z niezależnego źródła powietrza. Respirator filtrujący, nawet wyposażony w maskę pełnotwarzową i filtr o wysokiej klasie, nie może skompensować niedoboru tlenu.

Podobnie nie wolno zakładać, że zestaw filtrujący jest właściwy do atmosfer o nieznanym składzie lub warunków bezpośrednio zagrażających życiu i zdrowiu. W takich przypadkach dobór wymaga procedury uwzględniającej charakter zagrożenia, możliwość awarii, drogę ewakuacji i odpowiedni typ aparatu oddechowego.

Maska pełnotwarzowa powinna być traktowana jako ostatnia linia ochrony po zastosowaniu możliwych środków technicznych i organizacyjnych ograniczających emisję u źródła.

HSE wskazuje, że zarost i broda uniemożliwiają uzyskanie prawidłowego uszczelnienia szczelnie przylegającej maski. Dotyczy to również pełnych masek. Włosy, paski odzieży, kaptur lub inne elementy wprowadzone pod linię uszczelnienia mogą mieć podobny efekt.

Jeżeli pracownik z uzasadnionych przyczyn nie może być gładko ogolony w obszarze uszczelnienia, należy rozważyć rozwiązania, które nie polegają na ciasnym kontakcie maski ze skórą, na przykład odpowiedni kaptur lub hełm w systemie z wymuszonym przepływem powietrza.

Nie należy próbować kompensować problemu przez nadmierne dociąganie taśm nagłowia. Zbyt mocne napięcie może powodować dyskomfort, deformować uszczelnienie i nie gwarantuje poprawy rzeczywistej ochrony.

Taśmy nagłowia, hełm, kaptur, okulary korekcyjne i inne elementy mogą wpływać na położenie maski i jej szczelność. Szczególnie niebezpieczne jest umieszczanie zauszników klasycznych okularów pod uszczelką maski, jeżeli system nie jest do tego przeznaczony. W razie potrzeby należy stosować rozwiązania korekcyjne przewidziane przez producenta.

HSE zaleca uwzględnianie kompatybilności RPE z innymi ŚOI podczas doboru. Zestaw powinien być oceniany jako całość w warunkach zbliżonych do rzeczywistej pracy, a nie tylko pojedynczo przy biurku lub w magazynie.

Jeżeli dodatkowe ŚOI zmieniają ułożenie maski, fit test i szkolenie powinny uwzględniać konfigurację faktycznie stosowaną na stanowisku.

• Stan uszczelki twarzowej: pęknięcia, odkształcenia, zabrudzenia i utrata elastyczności.
• Wizjer: pęknięcia, głębokie rysy, zamglenie lub uszkodzenie powłoki.
• Taśmy i klamry nagłowia: kompletność, zużycie oraz prawidłowe działanie regulacji.
• Zawory wdechowe i wydechowe: czystość, odkształcenie i swobodna praca.
• Przyłącza filtrów, uszczelki i gwinty/bagnety: czystość oraz brak uszkodzeń.
• Filtry lub pochłaniacze: właściwy typ, stan, termin użytkowania i prawidłowe osadzenie.
• Elementy wewnętrzne, membrany głosowe i inne części: zgodnie z instrukcją producenta.
• Kontrola szczelności po założeniu maski zgodnie z procedurą konkretnego modelu.

1. Zidentyfikuj zagrożenie. Ustal wszystkie pyły, aerozole, gazy, pary oraz możliwość niedoboru tlenu.
2. Oceń narażenie. Określ stężenie, czas pracy, wartości graniczne i wymagany poziom ochrony.
3. Wybierz typ systemu. Respirator filtrujący, system z wymuszonym przepływem czy aparat oddechowy.
4. Dobierz właściwy filtr lub źródło powietrza. Zakres ochrony musi odpowiadać wszystkim zanieczyszczeniom.
5. Potwierdź kompatybilność. Maska, filtry, przewody i pozostałe elementy muszą tworzyć konfigurację dopuszczoną przez producenta.
6. Dobierz rozmiar i model do twarzy. Nie zakładaj, że jeden model pasuje wszystkim.
7. Wykonaj face fit test. Dla szczelnej maski pełnotwarzowej jest to kluczowy element doboru.
8. Sprawdź pozostałe ŚOI. Kask, ochrona słuchu i inne elementy nie mogą pogarszać szczelności.
9. Ustal czyszczenie, wymianę filtrów i przeglądy. Zasady muszą być znane przed rozpoczęciem użytkowania.
10. Przeszkol użytkownika. Zakładanie, regulacja, kontrola szczelności i procedura awaryjna powinny być przećwiczone.