Filtry cząstek P1, P2 i P3 — wymagania EN 143 i prawidłowy dobór

Filtr cząstek zatrzymuje cząstki unoszące się w powietrzu, takie jak pyły, dymy, mgły i aerozole. W odróżnieniu od półmaski filtrującej FFP cały filtr nie stanowi części twarzowej: jest osobnym elementem, który współpracuje z odpowiednim korpusem maski lub półmaski.

Wymienny filtr pozwala zachować część twarzową i wymieniać element filtrujący wtedy, gdy osiągnie limit użytkowania lub warunki pracy tego wymagają. Taki system może być praktyczny przy powtarzalnych pracach, ale wymaga kontroli stanu maski, zaworów, uszczelek i połączeń. Ochrona nie wynika więc z jednego elementu, lecz z prawidłowo skompletowanego i utrzymywanego zestawu.

W praktyce oznacza to, że sam symbol P1, P2 lub P3 nie wystarcza do oceny ochrony użytkownika. Trzeba uwzględnić cały zestaw: część twarzową, typ przyłącza, filtr, stan techniczny, dopasowanie do twarzy, wymagany współczynnik ochrony i instrukcję producenta.

Filtry cząstek oznacza się literą P oraz numerem 1, 2 lub 3. HSE wskazuje, że są to trzy podstawowe klasy skuteczności filtrów cząstek. W praktyce P1 jest klasą niższą, P2 pośrednią, a P3 najwyższą w tej grupie.

Klasa filtra jest parametrem technicznym filtra, natomiast oczekiwany poziom ochrony użytkownika zależy również od konstrukcji części twarzowej i jej przecieku. To szczególnie ważne przy porównywaniu półmasek, masek pełnotwarzowych i systemów z wymuszonym przepływem powietrza — ten sam filtr może funkcjonować jako element różnych konfiguracji, ale wymagania dla całego zestawu nie są identyczne.

Nie należy jednak wybierać filtra wyłącznie według zasady „im wyższy numer, tym lepiej”. Wymagany poziom ochrony wynika z oceny ryzyka, rodzaju cząstek, stężenia, czasu narażenia, dopuszczalnych poziomów ekspozycji oraz właściwości całego zestawu RPE.

Klasa filtra nie usuwa problemu przecieku przez część twarzową. Filtr P3 zamontowany w źle dopasowanej półmasce nie zagwarantuje ochrony odpowiadającej założeniom projektu.

• Nie chroni przed gazami i parami, jeżeli nie jest częścią odpowiedniego filtra kombinowanego.
• Nie dostarcza tlenu i nie może być stosowany do kompensowania niedoboru tlenu.
• Nie powinien być używany w atmosferze nieznanej lub bezpośrednio zagrażającej życiu i zdrowiu bez odpowiedniego doboru sprzętu.
• Nie zastępuje wentylacji, odciągu miejscowego ani innych środków ochrony zbiorowej.
• Nie kompensuje źle dopasowanej lub uszkodzonej części twarzowej.
• Nie może być dowolnie łączony z maską innego systemu, jeśli producent nie potwierdza kompatybilności.

HSE wyraźnie zaznacza, że filtry cząstek nie zatrzymują gazów ani par i nie zapewniają ochrony w atmosferze z niedoborem tlenu.

Wymienne filtry są częścią systemu ochronnego. Sposób przyłączenia, opory przepływu, rozmieszczenie filtrów i badania całego zestawu mają znaczenie dla bezpieczeństwa użytkownika. Dlatego należy stosować kombinacje przewidziane przez producenta i objęte dokumentacją danego sprzętu.

Kompatybilność obejmuje także opór oddychania i prawidłowe działanie zaworów. Jeżeli zastosuje się element nieprzewidziany przez producenta, nawet pozornie szczelne połączenie może zmienić charakterystykę przepływu lub utrudnić ocenę stanu sprzętu. Dlatego numer części i model filtra mają praktyczne znaczenie.

Nie należy mieszać elementów różnych systemów tylko dlatego, że gwint, bagnet albo uchwyt wydają się podobne. Niewłaściwa kombinacja może powodować nieszczelność, nieprawidłowy przepływ lub brak potwierdzonej zgodności.

Przy filtrach montowanych parami trzeba przestrzegać instrukcji dotyczących jednoczesnej wymiany obu elementów i zgodności ich typu oraz stopnia zużycia.

Nieotwarte filtry należy przechowywać zgodnie z warunkami producenta, chroniąc je przed wilgocią, zabrudzeniem, skrajną temperaturą, promieniowaniem i uszkodzeniem mechanicznym. Trzeba również kontrolować termin przydatności.

Filtr przechowywany po użyciu powinien być zabezpieczony przed przypadkowym kontaktem z zanieczyszczeniami i przed uszkodzeniem. W środowiskach o podwyższonym ryzyku skażenia warto określić, gdzie sprzęt „czysty” może być przechowywany i w jaki sposób odseparować go od sprzętu oczekującego na kontrolę lub wymianę.

Po rozpoczęciu użytkowania zasady zależą od typu filtra i instrukcji producenta. Filtr cząstek może gromadzić zanieczyszczenia i wilgoć, dlatego po pracy nie powinien być pozostawiany bez ochrony w miejscu, w którym może ulec wtórnemu skażeniu.

W systemach wielorazowych warto wprowadzić jednoznaczne zasady identyfikacji użytkownika, kontroli stanu i przechowywania, aby nie mieszać filtrów i części twarzowych.

1. Zidentyfikuj zanieczyszczenie. Potwierdź, że wymagane jest filtrowanie cząstek.
2. Oceń poziom narażenia. Ustal stężenie, czas ekspozycji i wymagany poziom ochrony.
3. Sprawdź inne zagrożenia. Gazy, pary lub niedobór tlenu wymagają innego rozwiązania.
4. Dobierz klasę filtra. P1, P2 lub P3 zgodnie z oceną ryzyka i dokumentacją.
5. Dobierz część twarzową. Sprawdź wymagany typ półmaski, maski lub innego systemu RPE.
6. Potwierdź kompatybilność. Stosuj połączenia przewidziane przez producenta.
7. Sprawdź dopasowanie. Dla sprzętu szczelnego zweryfikuj szczelność na twarzy.
8. Ustal wymianę i przechowywanie. Zapisz zasady przed rozpoczęciem użytkowania.