Oświadczenie „bez dodatku cukrów” — warunki stosowania w UE

To oświadczenie żywieniowe z załącznika do rozporządzenia (WE) nr 1924/2006. Jego przedmiotem nie jest maksymalna ilość cukrów w gotowej żywności, lecz sposób skomponowania produktu. Warunek dotyczy tego, czy do żywności dodano cukry proste lub dwucukry albo inny środek spożywczy wykorzystany ze względu na jego właściwości słodzące.

W praktyce oznacza to, że produkt może mieć w tabeli wartości odżywczej niezerową pozycję „w tym cukry” i nadal potencjalnie spełniać warunek tego konkretnego oświadczenia. Cukry mogą bowiem pochodzić naturalnie z surowców, takich jak owoce czy mleko. Taka sytuacja wymaga jednak dodatkowej informacji o naturalnie występujących cukrach. Dlatego ocena nie może opierać się wyłącznie na jednej liczbie z tabeli odżywczej.

Warunek ma dwa elementy. Po pierwsze, produkt nie może zawierać dodanych monosacharydów ani disacharydów. Do tej grupy należą m.in. glukoza, fruktoza i sacharoza. Nie ma znaczenia, czy cukier dodano w postaci kryształów, syropu czy innej postaci technologicznej — liczy się rzeczywista receptura i charakter dodanego składnika.

Po drugie, produkt nie może zawierać innego środka spożywczego użytego ze względu na jego właściwości słodzące. Ta część przepisu chroni sens oświadczenia: nie można ominąć zakazu prostą zamianą cukru na żywność, której funkcją w recepturze jest słodzenie. Ocena powinna więc obejmować nie tylko nazwę składnika, ale również jego funkcję technologiczną i cel użycia w konkretnym produkcie.

Rozporządzenie nie ustanawia dla tego oświadczenia osobnego maksymalnego progu całkowitych cukrów na 100 g lub 100 ml. To odróżnia je od „niskiej zawartości cukrów” i „bez cukrów”. Weryfikacja musi zacząć się od receptury, a dopiero potem objąć pozostałe elementy etykiety.

Naturalna obecność cukrów nie wyklucza automatycznie oświadczenia „bez dodatku cukrów”. Jeżeli receptura spełnia warunek braku dodanych mono- i disacharydów oraz braku żywności użytej ze względu na właściwości słodzące, produkt może zawierać cukry pochodzące naturalnie z jego składników.

W takiej sytuacji załącznik do rozporządzenia 1924/2006 przewiduje dodatkową informację na etykiecie: „ZAWIERA NATURALNIE WYSTĘPUJĄCE CUKRY”. Nie należy jej traktować jako fakultatywnego hasła marketingowego. Jest elementem towarzyszącym oświadczeniu, który ma zapobiegać wrażeniu, że produkt w ogóle nie zawiera cukrów.

Typowym błędem jest zestawienie dużego hasła „bez dodatku cukrów” z mało widoczną tabelą odżywczą i brak jasnej informacji o cukrach naturalnych. Oceniając etykietę, trzeba patrzeć na cały przekaz i jego czytelność dla przeciętnego konsumenta, a nie tylko na poprawność pojedynczego zdania.

Oświadczenie „niska zawartość cukrów” opiera się na konkretnych progach ilościowych: nie więcej niż 5 g cukrów na 100 g w produktach stałych i 2,5 g na 100 ml w produktach płynnych. W tym przypadku nie ma znaczenia, czy cukry są naturalne czy dodane — do limitu wlicza się całkowitą zawartość „cukrów” w rozumieniu 1169/2011.

Dlatego dwa produkty o podobnej wartości „w tym cukry” mogą mieć różny status w odniesieniu do „bez dodatku cukrów”, jeśli ich receptury są różne. Z kolei produkt bez dodanych cukrów może przekroczyć próg „niskiej zawartości cukrów” z powodu cukrów naturalnych. W komunikacji marketingowej nie wolno sugerować, że te pojęcia są synonimami.

Praktycznie najlepiej traktować każde oświadczenie jak osobny test zgodności. Najpierw wybiera się dokładne brzmienie komunikatu, następnie sprawdza odpowiedni warunek prawny i dopiero na końcu zatwierdza projekt etykiety.

Obowiązkowa informacja o wartości odżywczej zgodnie z rozporządzeniem 1169/2011 obejmuje m.in. węglowodany i cukry. Wartość „w tym cukry” pokazuje całkowitą ilość monosacharydów i disacharydów obecnych w żywności, z wyłączeniem polioli. Nie rozdziela ona automatycznie cukrów naturalnych od dodanych.

Dlatego tabela odżywcza jest ważnym źródłem informacji dla konsumenta, ale sama nie wystarcza do udowodnienia oświadczenia „bez dodatku cukrów”. Do tego potrzebna jest wiedza o składzie i procesie: receptura, specyfikacje surowców, wykaz składników i informacje o funkcji zastosowanych surowców.

Wartość cukrów powinna być spójna z dokumentacją technologiczną i deklarowaną recepturą. Jeżeli po zmianie dostawcy surowca, proporcji składników lub procesu wynik odżywczy się zmienia, należy ponownie ocenić zarówno tabelę odżywczą, jak i zasadność komunikatu marketingowego.

Tak. Rozporządzenie 1924/2006 obejmuje oświadczenia stosowane w oznakowaniu, prezentacji i reklamie żywności. Ocenie podlega więc nie tylko przednia etykieta, lecz również komunikaty w sklepie internetowym, katalogu, reklamie i materiałach promocyjnych. Sformułowanie o podobnym znaczeniu dla konsumenta podlega temu samemu warunkowi co literalne „bez dodatku cukrów”.

Nie należy wzmacniać prawidłowego oświadczenia dodatkowymi hasłami, które sugerują szerszą korzyść niż wynika z warunku prawnego. „Bez dodatku cukrów” nie oznacza automatycznie produktu niskokalorycznego, dietetycznego ani „zdrowszego” w każdym znaczeniu. Jeśli pojawia się osobne oświadczenie zdrowotne lub inne żywieniowe, trzeba je zweryfikować niezależnie.

1. Ustal dokładne brzmienie. Sprawdź, czy planowany tekst jest literalnym oświadczeniem czy sformułowaniem o takim samym znaczeniu dla konsumenta. 2. Zablokuj wersję receptury. Audytuj konkretny wariant produktu, nie kategorię ogólną.

3. Sprawdź mono- i disacharydy. Upewnij się, że żaden nie został dodany. 4. Oceń inne składniki słodzące. Dla surowców zawierających naturalne cukry ustal ich funkcję w recepturze. 5. Sprawdź naturalne cukry. Jeżeli występują, przygotuj wymaganą informację towarzyszącą.

6. Zweryfikuj tabelę odżywczą i wykaz składników. Dane powinny odpowiadać tej samej recepturze. 7. Sprawdź inne obowiązki etykietowe. Dotyczy to m.in. produktów ze słodzikami. 8. Porównaj reklamę i sprzedaż online. Przekaz poza etykietą nie może rozszerzać znaczenia oświadczenia.

9. Zapisz dowody. Zachowaj specyfikacje surowców, recepturę, uzasadnienie funkcji składników i datę kontroli. 10. Ustal trigger ponownego audytu. Zmiana receptury, dostawcy, prawa lub projektu komunikacji powinna uruchamiać ponowną ocenę.