EN 71-13:2021+A2:2024 — gry zapachowe, kosmetyczne i smakowe

EN 71-13 jest częścią serii EN 71 poświęconej bezpieczeństwu zabawek. Jej zakres jest węższy niż ogólne wymagania chemiczne dla wszystkich zabawek: koncentruje się na zapachowych grach planszowych, zestawach kosmetycznych i grach smakowych. Są to produkty, w których substancje chemiczne, mieszaniny, aromaty albo składniki spożywcze są istotną częścią zabawy, a nie jedynie materiałem konstrukcyjnym obudowy.

Norma nie oznacza, że każdy produkt pachnący lub każdy zestaw kreatywny automatycznie podlega EN 71-13. Kluczowa jest funkcja zabawki i sposób, w jaki dziecko ma zgodnie z przeznaczeniem obchodzić się z zawartością. Producent powinien więc zacząć od prawidłowej klasyfikacji produktu, a następnie zestawić wymagania EN 71-13 z pozostałymi właściwymi częściami EN 71 i prawem dotyczącym zabawek.

Zapachowa gra planszowa ma pomagać dziecku uczyć się rozpoznawania różnych zapachów lub smaków. Istotą jest więc doświadczenie sensoryczne i identyfikacja aromatów. Zestaw kosmetyczny służy nauce przygotowywania produktów takich jak perfumy, mydła, kremy, szampony, płyny do kąpieli, błyszczyki, pomadki czy inne produkty kosmetyczne. Gra smakowa pozwala dziecku przygotowywać słodycze lub potrawy z użyciem składników spożywczych, w tym płynów, proszków i aromatów.

Rozróżnienie jest praktyczne, ponieważ determinuje dodatkowe wymagania. Zestaw kosmetyczny może prowadzić do powstania produktu podlegającego wymaganiom dotyczącym kosmetyków, a gra smakowa wykorzystuje składniki, które muszą być właściwe z punktu widzenia prawa żywnościowego. W obu przypadkach EN 71-13 porządkuje wymagania zabawkowe, ale nie usuwa obowiązków wynikających z innych przepisów.

Przy produktach łączących kilka funkcji należy ocenić wszystkie realne scenariusze używania. Sama nazwa handlowa „laboratorium”, „studio perfum” czy „kuchnia eksperymentalna” nie przesądza o klasyfikacji. Znaczenie ma funkcja, zawartość, instrukcja i przewidywalne zachowanie dziecka.

Dyrektywa przewiduje oznaczanie określonych substancji zapachowych mogących powodować alergie, gdy zostały dodane do zabawki powyżej właściwego progu. W przypadku opakowań substancji zapachowych używanych w omawianych kategoriach gier i zestawów przewidziano również ostrzeżenie: „Zawiera substancje zapachowe mogące powodować alergie.” To ostrzeżenie nie jest ozdobnym komunikatem marketingowym, lecz częścią systemu informacji o ryzyku.

Kontrola etykiety powinna obejmować zgodność nazwy substancji z dokumentacją, czytelność, widoczność i zgodność wersji językowej z rynkiem, na którym produkt jest udostępniany. Jeżeli zestaw ma wiele saszetek, buteleczek lub pojemników, trzeba również sprawdzić, czy użytkownik może jednoznacznie powiązać ostrzeżenie i instrukcję z właściwą zawartością.

Oznakowanie nie zastępuje bezpiecznej receptury. Jeżeli substancja jest niedopuszczona albo zastosowano ją w sposób niezgodny z warunkami wyjątku, samo dodanie ostrzeżenia nie usuwa niezgodności. Najpierw należy spełnić wymagania dotyczące składu, a następnie właściwie przekazać użytkownikowi informacje i ostrzeżenia.

W zestawie kosmetycznym dziecko może zgodnie z instrukcją wytworzyć mieszaninę przeznaczoną do kontaktu ze skórą, ustami, paznokciami lub włosami. Prawo zabawkowe wymaga, aby w odpowiednich przypadkach produkt wykonany zgodnie z instrukcją spełniał wymagania właściwego prawa kosmetycznego. Oznacza to konieczność oceny nie tylko surowców w pudełku, lecz również przewidywalnego produktu końcowego po ich połączeniu.

Analogicznie w grze smakowej używane aromaty i składniki muszą, gdy ma to zastosowanie, być zgodne z odpowiednim prawem żywnościowym. Producent nie powinien zakładać, że fakt umieszczenia składnika w zabawce zwalnia go z wymagań dotyczących bezpieczeństwa żywności. Znaczenie mają pochodzenie surowca, jego jakość, warunki przechowywania, termin przydatności oraz prawidłowe dozowanie.

To właśnie na styku kilku reżimów prawnych powstaje wiele błędów. Dokumentacja powinna więc wskazywać, które wymagania są spełniane jako wymagania zabawkowe, które wynikają z prawa kosmetycznego lub żywnościowego i jakie dowody potwierdzają oba obszary. Jedna ogólna deklaracja dostawcy nie zastępuje takiej analizy.

Producent powinien utrzymywać wersjonowaną recepturę każdego składnika i mieszaniny. Dokumentacja dostawcy powinna pozwalać zidentyfikować materiał, jego skład, ograniczenia zastosowania i ewentualne alergeny. Dla substancji zapachowych ważne jest powiązanie nazwy handlowej z rzeczywistym składem i aktualną specyfikacją. Zmiana dostawcy lub kodu surowca może wymagać ponownej oceny nawet wtedy, gdy nazwa aromatu na etykiecie pozostaje identyczna.

W praktyce warto prowadzić tabelę powiązań: kod składnika w produkcji, producent surowca, numer specyfikacji, data jej aktualizacji, numer partii oraz dowód zgodności. Dzięki temu raport z badań można przypisać do konkretnej wersji wyrobu. Bez takiego śladu trudno wykazać, że badany produkt jest reprezentatywny dla produktu wprowadzanego do obrotu.

Kontrola zmian powinna obejmować recepturę, koncentrację substancji zapachowych, barwniki, konserwanty, nośniki, materiały opakowaniowe i instrukcję. Jeżeli zmiana może wpływać na ekspozycję lub wymagania, nie należy automatycznie przenosić wcześniejszego wyniku badania na nową wersję.

Zgodnie z art. 13 dyrektywy 2009/48/WE zabawki zgodne z normami zharmonizowanymi, których odniesienia opublikowano w Dzienniku Urzędowym UE, są objęte domniemaniem zgodności z wymaganiami, które te normy obejmują. Jest to ważne ułatwienie dowodowe, ale nie oznacza automatycznej zgodności całego produktu z każdym wymaganiem prawa.

Dla zestawu EN 71-13 mogą mieć równolegle znaczenie inne części EN 71, wymagania mechaniczne, migracja pierwiastków, palność, wymagania dotyczące oznakowania, a także przepisy kosmetyczne lub żywnościowe. Producent musi określić pełny zestaw zastosowanych norm i innych specyfikacji oraz powiązać je z oceną bezpieczeństwa i dokumentacją techniczną.

W okresie przejściowym między A1:2022 a A2:2024 szczególnie ważne jest wskazanie wersji normy. Nie należy pisać w deklaracji jedynie „EN 71-13” bez roku i poprawki, jeśli od tego zależy zakres przeprowadzonych badań i aktualność zastosowanej podstawy.

Decyzja 2025/2519 wprowadziła EN 71-13:2021+A2:2024 do wykazu norm zharmonizowanych. Jednocześnie poprzednie odniesienie ma zostać usunięte 16 czerwca 2027 r. Producent powinien więc przeglądać starsze raporty i ustalić, czy dokumentacja oparta na A1:2022 wymaga aktualizacji do A2:2024 dla nowych partii, nowych modeli lub nowych ocen.

Rozporządzenie (UE) 2025/2509 weszło w życie, ale jego główne wymagania będą zasadniczo stosowane od 1 sierpnia 2030 r. Utrzymuje ono szczególne zasady dla zapachowych gier planszowych, zestawów kosmetycznych i gier smakowych, w tym warunki dotyczące substancji zapachowych, oznakowania i grupy wiekowej. Dla producenta oznacza to, że obecna dokumentacja powinna być projektowana tak, aby łatwo można było ją zmapować na przyszły system.

Nie należy jednak stosować wymagań przyszłego systemu jako opisu dzisiejszej podstawy prawnej bez wyraźnego rozróżnienia. W dokumentacji i komunikacji trzeba oddzielić: wymagania obowiązujące obecnie, normę zharmonizowaną stosowaną dziś oraz wymagania, które staną się podstawą prawną od 2030 r.

• Decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2025/2519 — dodaje EN 71-13:2021+A2:2024 do wykazu i określa termin usunięcia poprzedniego odniesienia.
• Decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2023/740 — wykaz norm zharmonizowanych dla dyrektywy 2009/48/WE.
• Dyrektywa 2009/48/WE — definicje, wymagania chemiczne, warunki dla substancji zapachowych i ostrzeżenia.
• Rozporządzenie (UE) 2025/2509 — nowy system bezpieczeństwa zabawek zasadniczo stosowany od 1 sierpnia 2030 r.