Odporność tkanin na ścieranie metodą Martindale’a — ISO 12947-2:2016

Na dzień 24.08.2026 wszystkie cztery części pozostają opublikowane. ISO 12947-2:2016 jest wydaniem drugim, opublikowanym w grudniu 2016 r. i potwierdzonym w 2023 r. Zastąpiło wydanie z 1998 r. oraz uwzględniło jego korektę techniczną. Części 1, 3 i 4 także mają status Published i zostały potwierdzone w cyklu przeglądu w 2023 r.

W praktyce nie można sprowadzić całej serii do jednego hasła „test Martindale’a”. Jeśli celem jest informacja, po ilu cyklach struktura osiągnęła punkt zniszczenia, podstawą jest część 2. Jeśli interesuje ubytek masy albo zmiana wyglądu po ustalonej liczbie cykli, właściwy jest inny sposób oceny. To rozróżnienie jest kluczowe przy czytaniu kart technicznych i porównywaniu ofert.

W metodzie wyznaczania zniszczenia stosuje się dwa poziomy obciążenia. Dla tkanin przeznaczonych na odzież roboczą, tapicerkę, bieliznę pościelową oraz do zastosowań technicznych całkowita efektywna masa układu wynosi 795 ±7 g, co odpowiada nominalnemu naciskowi 12 kPa. Dla tkanin odzieżowych i tekstyliów domowych z wyłączeniem tapicerki i bielizny pościelowej stosuje się 595 ±7 g, czyli nominalnie 9 kPa.

Liczbę cykli trzeba czytać razem z konfiguracją obciążenia. Wynik 30 000 cykli przy 9 kPa nie jest automatycznie równoważny 30 000 cykli przy 12 kPa. W dokumentacji należy zapisać zastosowane obciążenie i wersję procedury.

Norma nie jest katalogiem minimalnych wartości wymaganych dla konkretnych mebli, ubrań czy produktów. Takie progi mogą wynikać z osobnych specyfikacji, norm wyrobu, umów lub wymagań klienta. ISO 12947-2 określa metodę badania, a nie uniwersalną klasę „dobry–zły”.

ISO 12947-2 odsyła do standardowej atmosfery kondycjonowania i badań z ISO 139. Preferowana jest atmosfera standardowa, ale dopuszcza się także alternatywne atmosfery z ISO 139, jeżeli zostaną zastosowane świadomie i podane w raporcie. Wyniki uzyskane w różnych atmosferach nie powinny być bezpośrednio porównywane.

Norma wskazuje kondycjonowanie próbki w standardowej atmosferze co najmniej przez 18 godzin przed badaniem. Dla większości tkanin taki czas jest odpowiedni do zbliżenia materiału do równowagi z otoczeniem, ale próbki nietypowe, na przykład dostarczone w stanie zawilgoconym, mogą wymagać dłuższego czasu i odpowiedniej adnotacji.

Znaczenie jest praktyczne: włókna higroskopijne mogą zmieniać elastyczność i tarcie powierzchniowe wraz z wilgotnością. Dlatego niekontrolowane przechowywanie próbki przed badaniem może być źródłem różnic większych niż sama powtarzalność urządzenia.

Po zamontowaniu próbek i ustawieniu właściwego obciążenia aparat wykonuje kolejne cykle ścierania. Badanie nie kończy się na z góry wybranej liczbie ruchów, jeżeli celem jest wyznaczenie punktu zniszczenia. Próbki są okresowo wyjmowane lub oceniane w sposób przewidziany procedurą, a następnie badanie jest kontynuowane, dopóki wszystkie nie osiągną kryterium końcowego.

Interwały oceny rozszerzają się wraz ze wzrostem odporności materiału: przy małych liczbach cykli kontrole są częstsze, a przy bardzo trwałych tkaninach rzadsze. Dzięki temu laboratorium nie przegapia momentu zniszczenia, a jednocześnie nie wykonuje niepotrzebnie częstych przerw. W razie potrzeby można stosować inne interwały uzgodnione przez zainteresowane strony, ale powinny być one odnotowane.

Jeżeli w czasie próby pojawia się pilling, samo jego wystąpienie nie oznacza automatycznie punktu zniszczenia w rozumieniu ISO 12947-2. Zjawisko należy odnotować i postępować zgodnie z procedurą. Ocena mechacenia jako właściwości jest przedmiotem odrębnej serii ISO 12945.

Dla tkanin elastycznych ISO 12947-2 przewiduje specjalny sposób przygotowania ograniczający deformowanie próbki w czasie ścierania. Materiał może zostać wstępnie stabilizowany w określonym stanie naprężenia, tak aby nie fałdował się ani nie tworzył workowatego odkształcenia w uchwycie. Taka procedura jest ważna m.in. dla tkanin zawierających przędze elastomerowe.

Dla tkanin runowych o masie powierzchniowej powyżej 500 g/m² stosuje się szczególne przygotowanie i badanie bez podkładki piankowej. Norma opisuje również wstępne sprawdzenie, czy runo nie usuwa się od strony lewej. Jeżeli przygotowanie ujawnia problem, dalsze postępowanie wymaga decyzji zgodnej z procedurą i odnotowania tego w raporcie.

ISO 12947-2 nie jest metodą do badania ścierania powierzchni powlekanej tkanin powlekanych lub laminowanych. Dla takich powierzchni ISO odsyła do serii ISO 5470. ISO 5470-2:2021 wykorzystuje aparat Martindale’a, ale dotyczy materiałów powlekanych gumą lub tworzywem i opisuje odrębne metody ścierania na mokro i sucho.

• Błędna część normy: mieszanie zniszczenia, ubytku masy i zmiany wyglądu prowadzi do porównywania różnych wielkości.
• Niewłaściwy nacisk: użycie 9 kPa zamiast 12 kPa albo odwrotnie zmienia intensywność oddziaływania.
• Nieprawidłowe kondycjonowanie: próbki o różnej wilgotności mogą zachowywać się inaczej.
• Fałdy lub luz w uchwycie: powodują nierównomierne tarcie i lokalne przeciążenia.
• Zużyty materiał ścierny lub filc: zmienia warunki kontaktu i utrudnia porównanie serii.
• Zbyt rzadkie kontrole: poszerzają przedział, w którym rzeczywiście nastąpiło zniszczenie.
• Niereprezentatywne próbkowanie: pominięcie słabych obszarów wzoru może zawyżyć ocenę materiału.

W laboratorium warto prowadzić identyfikowalną dokumentację: oznaczenie próbki, stanowisko, obciążenie, kolejne liczby cykli i opis kryterium końcowego. Ułatwia to analizę nietypowych wyników.

1. Potwierdź właściwą część normy. Upewnij się, że celem jest punkt zniszczenia według ISO 12947-2, a nie ubytek masy, zmiana wyglądu lub pilling.
2. Sprawdź zastosowanie materiału. Na tej podstawie wybierz właściwy nominalny nacisk 9 kPa albo 12 kPa.
3. Zweryfikuj aparat. Stanowisko i materiały pomocnicze powinny spełniać wymagania ISO 12947-1.
4. Pobierz próbki reprezentatywnie. Uwzględnij wzór, fakturę, słabe miejsca oraz różne nitki osnowy i wątku.
5. Oznacz stronę użytkową. Nie dopuść do pomylenia powierzchni, która ma być ścierana.
6. Kondycjonuj próbki. Stosuj atmosferę ISO 139 i odnotuj użyty wariant w dokumentacji.
7. Zamontuj bez fałd. Próbka i materiały pomocnicze muszą leżeć równo i stabilnie.
8. Ustal interwały kontroli. Dobierz je tak, aby wiarygodnie uchwycić przedział, w którym pojawia się zniszczenie.
9. Oceniaj właściwe kryterium. Rozpoznawaj przerwane nitki lub obszar wytarcia odpowiedni do rodzaju tkaniny; nie myl pillingu z końcem próby.
10. Raportuj warunki. Zapisz metodę, obciążenie, atmosferę, przygotowanie, liczbę cykli, obserwacje i wszelkie odstępstwa.