Zharmonizowane oznakowanie jednorazowych produktów z plastiku

Część D załącznika do dyrektywy (UE) 2019/904 wymienia cztery grupy produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych. Są to: podpaski higieniczne, tampony i aplikatory do tamponów; chusteczki nawilżane przeznaczone do higieny osobistej lub użytku domowego; wyroby tytoniowe z filtrami zawierającymi tworzywa sztuczne oraz filtry sprzedawane do używania z wyrobami tytoniowymi; a także kubki na napoje.

W praktyce HoReCa najczęściej styka się z czwartą grupą. Nie należy jednak rozszerzać oznakowania na wszystkie pudełka, tacki, sztućce czy talerze tylko dlatego, że podlegają innym częściom dyrektywy SUP. Przykładowo zakaz wprowadzania niektórych sztućców i talerzy wynika z innego przepisu, natomiast pojemniki na żywność mogą podlegać ograniczaniu zużycia lub opłatom. Obowiązek oznakowania trzeba zawsze przypisać do właściwej kategorii prawnej.

Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2020/2151 obowiązuje bezpośrednio w państwach UE i jest stosowane od 3 lipca 2021 r. Załączniki I–IV określają osobne wzory dla poszczególnych grup produktów. Regulacja obejmuje umiejscowienie znaku, jego wielkość, proporcje, projekt graficzny, minimalną rozdzielczość druku, używane kolory, wielkość czcionki oraz zasady dodawania wersji językowych.

Dla opakowań podpasek, tamponów, aplikatorów i chusteczek oraz dla wyrobów tytoniowych z filtrami typowy kolorowy znak składa się z dwóch pól graficznych i czarnego pola tekstowego. W wielu wariantach proporcja całego znaku wynosi 1:2. Rozporządzenie wymaga reprodukcji wzoru bez efektów, retuszu i dowolnego rozszerzania tła. Przy druku w rzeczywistym rozmiarze minimalna rozdzielczość wynosi 300 dpi. Właśnie dlatego najlepiej przekazywać drukarni oficjalny plik Komisji zamiast zrzutu ekranu.

Dla kubków wykonanych w całości z plastiku załącznik IV przewiduje dwa sposoby wykonania: oznaczenie drukowane albo oznaczenie grawerowane/wytłoczone. To istotna różnica względem kubków częściowo plastikowych, dla których przewidziano oznaczenie drukowane. Wersja dla całkowicie plastikowego kubka komunikuje, że wyrób jest wykonany z tworzywa.

Położenie również musi zapewniać dobrą widoczność i nie może znajdować się pod podstawą. Przy nadruku znak powinien być odsunięty od brzegu. Na kubkach z przetłoczeniami nie należy umieszczać grawerowanego/wytłoczonego znaku na samych żebrach, jeżeli pogorszyłoby to prawidłowe odwzorowanie. Minimalne wymiary pozostają zależne od pojemności: 1,4 × 2,8 cm poniżej 500 ml oraz 1,6 × 3,2 cm od 500 ml wzwyż. Wersja drukowana ma własne zasady kontrastu i barw określone w rozporządzeniu.

Dla wyrobów tytoniowych z filtrami zawierającymi tworzywa sztuczne rozporządzenie przewiduje znak z informacją odnoszącą się do plastiku w filtrze. W przypadku paczek wyrobów tytoniowych oznakowanie ma być umieszczone w sposób, który nie zasłania ostrzeżeń zdrowotnych wymaganych odrębnymi przepisami. Nie może też być całkowicie ani częściowo zakryte innymi etykietami lub znakami.

Filtry sprzedawane do użycia łącznie z wyrobami tytoniowymi również są objęte specyfikacją. Choć ten segment nie jest typowym asortymentem gastronomicznym, warto go uwzględnić przy audycie sieci handlowej lub obiektu, który sprzedaje takie produkty. Sam fakt posiadania filtra nie przesądza jeszcze o obowiązku — trzeba potwierdzić, czy filtr zawiera tworzywo sztuczne i czy produkt mieści się w definicji SUP.

Art. 3 rozporządzenia 2020/2151 wymaga, aby tekst informacyjny oznakowania był zapisany w języku urzędowym lub językach urzędowych państwa członkowskiego, w którym produkt jest wprowadzany do obrotu. Dla rynku polskiego należy więc zapewnić właściwą polską wersję tekstową. W przypadku produktu kierowanego jednocześnie na kilka rynków można stosować dodatkowe języki zgodnie z zasadami załączników, ale nie może to pogorszyć widoczności i czytelności.

Komisja Europejska utrzymuje stronę „Marking specifications for single-use plastic products” i udostępnia zestawy EPS oraz Adobe Illustrator, w tym wersję polską. Te pliki są najbezpieczniejszym materiałem wejściowym dla działu graficznego i drukarni. Przed zatwierdzeniem projektu warto zachować w dokumentacji nazwę użytego pliku, datę pobrania i podgląd finalnej wersji opakowania lub kubka.

W praktyce gastronomia często nie projektuje kubków, lecz kupuje gotowe produkty od dystrybutora. To nie zwalnia z rozsądnej kontroli dostawy. W specyfikacji zakupowej warto wymagać: nazwy materiału, informacji czy kubek jest wykonany częściowo czy całkowicie z plastiku, zdjęcia lub wizualizacji oznakowania, wersji językowej, pojemności kubka i potwierdzenia zastosowania wzoru zgodnego z rozporządzeniem 2020/2151.

Przy odbiorze można stosować prostą kontrolę: porównać dostarczony produkt z zatwierdzonym wzorem, sprawdzić położenie znaku, jego czytelność i trwałość oraz zweryfikować, czy znak nie został umieszczony pod dnem albo w strefie kontaktu z ustami. Jeżeli opakowanie zawiera kilka rynków językowych, trzeba sprawdzić obecność właściwego tekstu dla Polski. Wynik kontroli warto zapisać razem z numerem partii lub dokumentem dostawy.

1. Oznaczanie wszystkiego znakiem SUP. Znak art. 7 dotyczy tylko części D załącznika.
2. Brak klasyfikacji kubka. Inny wariant dotyczy kubka częściowo, a inny całkowicie wykonanego z plastiku.
3. Używanie grafiki z wyszukiwarki. Może mieć złą rozdzielczość, proporcje, tekst lub kolory.
4. Zmniejszanie znaku do wolnego miejsca. Minimalne wymiary i udział powierzchni są określone prawnie.
5. Umieszczanie znaku pod spodem kubka. Załącznik IV wyklucza takie położenie.
6. Brak polskiej wersji językowej. Produkt sprzedawany w Polsce powinien spełniać wymagania językowe dla polskiego rynku.
7. Traktowanie naklejki jako stałej metody. Odstępstwo dotyczyło produktów wprowadzonych do obrotu przed 4.07.2022.
8. Uznawanie znaku za deklarację FCM. To dwa odrębne obowiązki i dwa różne cele regulacyjne.

1. Potwierdź, czy produkt znajduje się w części D załącznika do dyrektywy 2019/904.
2. Dla kubka ustal, czy jest wykonany częściowo czy całkowicie z tworzywa sztucznego.
3. Pobierz właściwy oficjalny piktogram Komisji Europejskiej, najlepiej w formacie wektorowym.
4. Sprawdź polską wersję tekstu informacyjnego i ewentualne dodatkowe języki rynków docelowych.
5. Zweryfikuj minimalny wymiar, proporcje oraz — gdy dotyczy — udział znaku w powierzchni opakowania.
6. Sprawdź położenie znaku: widoczność, brak umieszczenia pod dnem kubka i brak kolizji ze strefą picia.
7. Przy druku potwierdź wymagane kolory, czcionkę oraz minimalną rozdzielczość 300 dpi.
8. Nie stosuj dawnego odstępstwa dla naklejek do nowej partii bez konkretnej podstawy prawnej.
9. Oddziel kontrolę oznakowania SUP od dokumentacji FCM, PPWR i innych obowiązków produktu.
10. Zachowaj zatwierdzony plik graficzny, specyfikację dostawcy, zdjęcie partii oraz zapis kontroli odbioru.

Wniosek: zgodne oznakowanie SUP wymaga poprawnej klasyfikacji produktu i wiernego użycia urzędowego wzoru. Największe ryzyko powstaje nie wtedy, gdy znaku w ogóle nie ma, lecz także wtedy, gdy jest obecny, ale ma zły wariant, wymiar, język lub położenie.