Przestrzeń na nogi i możliwość zmiany pozycji przy biurku

Na potrzeby tego rozporządzenia pracownikiem jest osoba zatrudniona przez pracodawcę, w tym praktykant i stażysta, która użytkuje w czasie pracy monitor ekranowy co najmniej przez połowę dobowego wymiaru czasu pracy. Stanowisko pracy jest natomiast rozumiane jako przestrzeń pracy wraz z wyposażeniem podstawowym, krzesłem i stołem oraz opcjonalnym wyposażeniem dodatkowym. Oznacza to, że przestrzeń pod stołem nie jest oderwanym detalem mebla: jest częścią organizacji całej przestrzeni pracy.

Rozporządzenie przewiduje również wyłączenia, między innymi dla określonych systemów przenośnych nieprzeznaczonych do używania na danym stanowisku co najmniej przez połowę dobowego wymiaru czasu pracy. Dlatego przy ocenie obowiązku najpierw trzeba ustalić, czy dane stanowisko i sposób użytkowania monitora mieszczą się w zakresie aktu.

W ocenie nie wystarczy więc spojrzeć na sam wymiar zewnętrzny biurka. Trzeba sprawdzić wolną, rzeczywiście dostępną przestrzeń po ustawieniu wyposażenia. Jeżeli pracownik musi stale omijać przeszkodę kolanem, ustawiać nogi wyłącznie po jednej stronie albo nie może swobodnie cofnąć stóp, to sama duża szerokość blatu nie rozwiązuje problemu.

Konstrukcja stołu ma umożliwiać ergonomiczne ustawienie elementów wyposażenia, zapewniać wystarczającą powierzchnię do pracy, miejsce na podparcie rąk i przedramion przy klawiaturze oraz ustawienie wyposażenia bez konieczności przyjmowania wymuszonych pozycji. Dopiero na tym tle pkt 4.2 wymaga odpowiedniej przestrzeni na nogi i możliwości zmiany pozycji.

Oznacza to, że problemu nie należy rozwiązywać wyłącznie przez odsunięcie jednego przedmiotu spod biurka. Jeżeli konstrukcja stołu, jego wysokość lub ustawienie wyposażenia powodują, że pracownik musi siedzieć zbyt daleko od blatu, skręcać tułów albo nie może wygodnie dosunąć krzesła, potrzebna jest ocena całego układu.

Państwowa Inspekcja Pracy potwierdza, że obowiązek ten dotyczy pracownika w rozumieniu rozporządzenia, czyli osoby użytkującej w czasie pracy monitor ekranowy co najmniej przez połowę dobowego wymiaru czasu pracy. PIP wskazuje również, że przepisy nie określają formalnego trybu zgłoszenia zapotrzebowania na podnóżek; kwestie organizacyjne mogą zostać uregulowane wewnętrznie u pracodawcy.

Podnóżek nie powinien być traktowany jako sposób na zamaskowanie niewłaściwej konstrukcji stanowiska. Jeżeli pod blatem znajdują się przeszkody ograniczające ruch nóg, samo dodanie podnóżka nie usuwa problemu przestrzeni. Najpierw trzeba zapewnić warunki z pkt 4.2, a następnie — gdy pracownik tego zażąda — wyposażyć stanowisko w podnóżek.

To odrębne wymaganie od samej przestrzeni pod blatem, ale w praktyce oba obszary się łączą. Jeśli stanowisko jest wciśnięte między meble, przewody lub inne wyposażenie, użytkownik może mieć trudność z odsunięciem krzesła, zmianą pozycji albo bezpiecznym wejściem i wyjściem ze stanowiska. Ocena nie powinna więc kończyć się na widoku „od frontu” biurka.

Sprawdzenie swobodnego dostępu obejmuje drogę do siedziska, możliwość odsunięcia krzesła i brak przeszkód w strefie nóg. Nie należy jednak dopisywać do pkt 8.2 konkretnych minimalnych szerokości przejść, jeżeli nie wynikają one z analizowanego przepisu. Inne wymagania budowlane lub przeciwpożarowe mogą ustanawiać dodatkowe parametry, lecz są odrębnym przedmiotem oceny.

Zmianą istotną dla przestrzeni na nogi może być wymiana stołu lub krzesła, dodanie kontenera, przeniesienie komputera pod blat, zmiana sposobu prowadzenia przewodów, zamontowanie nowego stelaża albo przestawienie stanowiska w inne miejsce pomieszczenia. Nie trzeba czekać na zgłoszenie dolegliwości, jeżeli sama zmiana organizacji może wpłynąć na warunki pracy.

Warto też ponownie ocenić stanowisko, gdy korzysta z niego inna osoba o wyraźnie innych cechach antropometrycznych lub gdy pracownik zgłasza, że nie może wygodnie ustawić nóg. Rozporządzenie nie opisuje osobnej procedury pomiarowej dla pkt 4.2, dlatego znaczenie ma obserwacja rzeczywistego sposobu korzystania ze stanowiska i funkcjonalna ocena możliwości zmiany pozycji.

1. Ustal, czy stanowisko podlega rozporządzeniu i czy użytkownik spełnia definicję pracownika na potrzeby tego aktu.
2. Ustaw krzesło i wyposażenie w rzeczywistej pozycji roboczej, a nie w układzie pokazowym.
3. Sprawdź, czy pracownik może wygodnie umieścić obie nogi pod blatem bez omijania przeszkód.
4. Poproś o zmianę ułożenia stóp i nóg; oceń, czy stelaż, kontener lub przewody nie blokują ruchu.
5. Sprawdź, czy krzesło można dosunąć do stołu bez kolizji z podłokietnikami i elementami konstrukcji.
6. Zweryfikuj, czy po uzyskaniu wygodnej pozycji ręce nadal mają naturalny dostęp do klawiatury, myszy i innych elementów obsługiwanych ręcznie.
7. Usuń ze strefy nóg przedmioty magazynowane tam wyłącznie z braku innego miejsca.
8. Jeżeli pracownik życzy sobie podnóżka, uruchom przyjętą w organizacji procedurę jego zapewnienia.
9. Zapisz stwierdzone ograniczenia i działania korygujące w dokumentacji oceny stanowiska.
10. Powtórz ocenę po zmianie organizacji lub wyposażenia stanowiska.