Powierzchowne urazy mechaniczne
Chodzi o minimalne ryzyko powierzchownych uszkodzeń, a nie o poważne przecięcia, przebicia czy zagrożenia maszynowe.
BHP • klasyfikacja ryzyka
Podstawa: załącznik I do rozporządzenia (UE) 2016/425
Kategorie I, II i III środków ochrony indywidualnej
Kategorie ŚOI nie oznaczają „słabej, średniej i najlepszej” ochrony. To klasyfikacja ryzyk, przed którymi dany wyrób ma chronić. Kategoria wpływa na sposób oceny zgodności przed wprowadzeniem produktu na rynek: od wewnętrznej kontroli producenta dla kategorii I, przez badanie typu UE dla kategorii II, aż po udział jednostki notyfikowanej w nadzorze nad kategorią III.
Najważniejsza zasada
Najpierw ustala się ryzyko, dopiero potem kategorię ŚOI
Artykuł 18 rozporządzenia (UE) 2016/425 odsyła do kategorii ryzyka z załącznika I.
Kategoria opisuje ryzyko, nie jakość
Ten sam ogólny typ wyrobu może mieć inne wymagania zależnie od deklarowanego ryzyka. Dlatego kategorię trzeba potwierdzać w dokumentacji konkretnego produktu.
Klasyfikacja nie zaczyna się od pytania „co to za produkt?”, lecz od pytania „przed jakim ryzykiem produkt ma chronić użytkownika?”. To rozróżnienie ma praktyczne znaczenie przy rękawicach, odzieży, ochronie oczu, obuwiu czy ochronie dróg oddechowych. Sama nazwa handlowa nie wystarcza do ustalenia kategorii.
Nie myl dwóch pojęć
Kategoria ŚOI wynika z ryzyka określonego w załączniku I. Poziom lub klasa ochrony może natomiast wynikać z odpowiedniej normy i badań produktu. To dwa różne elementy oceny.
W dokumentacji produktu trzeba sprawdzić deklarowane przeznaczenie, zagrożenia, przed którymi ma chronić, zastosowaną procedurę oceny zgodności, oznakowanie CE, deklarację zgodności UE, instrukcję producenta oraz — gdy ma zastosowanie — normy i poziomy skuteczności.
Kategoria I
Wyłącznie pięć grup ryzyk minimalnych
Katalog kategorii I jest zamknięty — nie można dowolnie dopisywać do niego innych „małych” zagrożeń.
Słabe środki czyszczące lub woda
Kategoria I obejmuje kontakt ze środkami czyszczącymi o słabym działaniu albo długotrwały kontakt z wodą.
Gorące powierzchnie do 50 °C
Granica wskazana w załączniku I dotyczy kontaktu z gorącymi powierzchniami nieprzekraczającymi 50 °C.
Światło słoneczne
Może obejmować ochronę oczu przed światłem słonecznym, ale nie podczas bezpośredniej obserwacji słońca.
Nieekstremalna pogoda
Dotyczy warunków atmosferycznych, które nie mają charakteru ekstremalnego.
Procedura: moduł A
Dla kategorii I rozporządzenie przewiduje wewnętrzną kontrolę produkcji opisaną w załączniku IV.
W praktyce oznaczenie „kategoria I” powinno wynikać z rzeczywistego zakresu ochrony. Jeżeli wyrób ma chronić również przed ryzykiem z kategorii II lub III, nie można traktować go jak kategorii I tylko dlatego, że część zastosowań jest prosta.
Kategoria II
Kategoria pośrednia: wszystko, co nie należy do I ani III
Załącznik I definiuje kategorię II jako ryzyka inne niż wymienione w kategorii I i kategorii III.
Kategoria II działa więc jak obszar pośredni. Nie ma własnej krótkiej listy zagrożeń. Aby prawidłowo ją ustalić, trzeba najpierw wykluczyć zamknięty katalog ryzyk minimalnych kategorii I oraz zamknięty katalog bardzo poważnych ryzyk kategorii III.
Nie oznacza „średniego produktu”
To klasyfikacja prawna ryzyka, a nie ocena wykonania, trwałości czy komfortu.
Wymaga badania typu UE
Rozporządzenie przewiduje moduł B, czyli badanie typu UE przez jednostkę notyfikowaną.
Potem moduł C
Po badaniu typu producent stosuje zgodność z typem opartą na wewnętrznej kontroli produkcji.
Dokumentacja ma znaczenie
Typ produktu, norma, deklarowane ryzyka i wyniki badań trzeba oceniać razem.
Przykłady produktów często kojarzonych z kategorią II to część ochronników głowy, oczu, twarzy, obuwia lub rękawic chroniących przed ryzykami mechanicznymi. Nie należy jednak klasyfikować konkretnego modelu na podstawie przykładu — decyduje dokumentacja i przeznaczenie konkretnego ŚOI.
Kategoria III
Ryzyka mogące prowadzić do śmierci lub nieodwracalnych szkód zdrowotnych
To również katalog zamknięty. Załącznik I wymienia 13 grup ryzyk.
Substancje i mieszaniny niebezpieczne
Ryzyka związane z substancjami i mieszaninami niebezpiecznymi dla zdrowia.
Niedobór tlenu
Atmosfery, w których stężenie tlenu jest niewystarczające dla bezpiecznego oddychania.
Szkodliwe czynniki biologiczne
Ochrona przed zagrożeniami biologicznymi wskazanymi w kategorii III.
Promieniowanie jonizujące
Ryzyko ekspozycji na promieniowanie jonizujące.
Ekstremalne wysokie temperatury
Środowiska o skutkach porównywalnych z temperaturą powietrza co najmniej 100 °C.
Ekstremalne niskie temperatury
Środowiska o skutkach porównywalnych z temperaturą powietrza –50 °C lub niższą.
Upadek z wysokości
ŚOI zapobiegające skutkom upadku z wysokości należą do kategorii III.
Porażenie prądem i prace pod napięciem
Ochrona przed porażeniem elektrycznym i ryzykiem prac pod napięciem.
Utonięcie
Środki przeznaczone do ochrony przed ryzykiem utonięcia.
Przecięcia pilarką łańcuchową
Ochrona przed przecięciem ręczną pilarką łańcuchową.
Strumienie pod wysokim ciśnieniem
Ryzyko uszkodzenia ciała przez strumienie cieczy pod wysokim ciśnieniem.
Pociski i pchnięcia nożem
Ochrona przed ranami postrzałowymi lub pchnięciami nożem.
Szkodliwy hałas
Ochronniki słuchu chroniące przed szkodliwym hałasem wchodzą w zakres kategorii III.
Dla kategorii III wymagane jest badanie typu UE oraz dodatkowy nadzór nad zgodnością produkcji: moduł C2 z nadzorowanymi kontrolami produktu w losowych odstępach albo moduł D oparty na zapewnieniu jakości procesu produkcji.
Porównanie
Kategorie I, II i III — różnice w jednym schemacie
Kategoria I
Ryzyko: wyłącznie pięć grup minimalnych.
Ocena: moduł A — wewnętrzna kontrola produkcji.
Jednostka notyfikowana: nie uczestniczy w standardowej procedurze kategorii I.
Kategoria II
Ryzyko: inne niż kategoria I i III.
Ocena: moduł B + moduł C.
Jednostka notyfikowana: uczestniczy w badaniu typu UE.
Kategoria III
Ryzyko: 13 grup mogących powodować śmierć lub nieodwracalne szkody.
Ocena: moduł B + C2 albo B + D.
Jednostka notyfikowana: bierze udział również w nadzorze nad zgodnością produkcji.
Najważniejszy skrót
I = zamknięta lista ryzyk minimalnych. III = zamknięta lista bardzo poważnych ryzyk. II = ryzyka znajdujące się pomiędzy tymi dwoma katalogami.
Praktyczna klasyfikacja
Ten sam rodzaj produktu nie musi zawsze mieć tej samej kategorii
Rękawice
Proste rękawice do minimalnych zagrożeń mogą odpowiadać kategorii I, rękawice do określonych ryzyk mechanicznych często należą do II, a ochrona przed poważnym zagrożeniem chemicznym lub biologicznym może prowadzić do kategorii III.
Ochrona oczu
Okulary przeciwsłoneczne do ogólnego użytku i ochrony przed słońcem mogą mieścić się w kategorii I, podczas gdy okulary do zagrożeń przemysłowych mogą mieć inną kategorię zależnie od deklarowanego ryzyka.
Odzież
Odzież przeciw nieekstremalnym warunkom atmosferycznym może odpowiadać ryzykom minimalnym, natomiast odzież chroniąca przed zagrożeniami śmiertelnymi lub nieodwracalnymi wymaga oceny według kategorii III.
Ochrona słuchu
Szkodliwy hałas jest wprost wymieniony w kategorii III. To dobry przykład, dlaczego nie należy utożsamiać kategorii z rozmiarem lub „złożonością” produktu.
Każde takie przyporządkowanie trzeba potwierdzić w dokumentacji konkretnego wyrobu. Powyższe przykłady pokazują logikę klasyfikacji, a nie zastępują deklaracji producenta i oceny zgodności.
Ocena zgodności
Dlaczego kategoria zmienia procedurę przed wprowadzeniem ŚOI na rynek
Artykuł 19 rozporządzenia przypisuje procedurę oceny zgodności do kategorii ryzyka. Im poważniejsze ryzyko, tym większy udział niezależnej jednostki notyfikowanej w sprawdzaniu typu i utrzymania zgodności produkcji.
Moduł A — kategoria I
Producent sam wykonuje i dokumentuje wewnętrzną kontrolę produkcji zgodnie z załącznikiem IV.
Moduł B + C — kategoria II
Jednostka notyfikowana przeprowadza badanie typu UE, a producent zapewnia zgodność produkcji z zatwierdzonym typem.
Moduł B + C2 — kategoria III
Po badaniu typu UE jednostka notyfikowana prowadzi nadzorowane kontrole produktu w losowych odstępach.
Moduł B + D — kategoria III
Alternatywnie producent może podlegać systemowi zapewnienia jakości procesu produkcji zatwierdzanemu i nadzorowanemu przez jednostkę notyfikowaną.
Rozporządzenie przewiduje szczególny wyjątek dla ŚOI kategorii III produkowanych jako pojedyncza sztuka dopasowana do indywidualnego użytkownika: w warunkach określonych w art. 19 może zostać zastosowana procedura przewidziana dla kategorii II.
CE i jednostka notyfikowana
Numer przy znaku CE ma szczególne znaczenie dla kategorii III
CE nie jest numerem kategorii
Sam znak CE nie informuje użytkownika wprost, czy produkt należy do kategorii I, II czy III.
Kategoria III: numer jednostki
Po CE umieszcza się numer jednostki notyfikowanej uczestniczącej w procedurze z załącznika VII lub VIII.
Deklaracja zgodności UE
Powinna identyfikować ŚOI i akty prawne, a producent przez jej sporządzenie bierze odpowiedzialność za zgodność produktu.
Instrukcja producenta
Pomaga zweryfikować zastosowanie, ograniczenia, sposób użytkowania, czyszczenia, przechowywania i znaczenie oznaczeń.
W praktyce zakupowej nie należy oceniać produktu na podstawie samego zdjęcia oznakowania. Dokumentacja powinna być spójna: nazwa/model, deklarowane ryzyka, kategoria, certyfikat badania typu UE tam, gdzie jest wymagany, deklaracja zgodności UE, oznakowanie i instrukcja.
Normy zharmonizowane
Kategoria i norma zharmonizowana pełnią różne funkcje
Kategoria ustala poziom proceduralny na podstawie ryzyka. Norma zharmonizowana opisuje natomiast wymagania techniczne, metody badań, klasy lub oznaczenia dla określonego rodzaju ŚOI. Zgodność z normą zharmonizowaną, której odniesienie opublikowano w Dzienniku Urzędowym UE, daje domniemanie zgodności z objętymi nią zasadniczymi wymaganiami zdrowia i bezpieczeństwa.
Stan na 10 sierpnia 2026 r.
Aktualnym aktem publikującym odniesienia do norm zharmonizowanych dla ŚOI jest decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2026/1279 z 12 czerwca 2026 r., opublikowana 16 czerwca 2026 r. Decyzja uchyliła decyzję 2023/941, z zachowaniem wskazanych okresów przejściowych dla części wycofywanych odniesień.
Nie należy więc zakładać, że najnowsze wydanie normy krajowej lub międzynarodowej jest automatycznie normą zharmonizowaną dla rozporządzenia 2016/425. Status odniesienia trzeba sprawdzić w aktualnej publikacji UE.
Zakup ŚOI
Co sprawdzić przed zamówieniem produktu określonej kategorii
1. Deklarowane ryzyko
Czy producent jasno określa, przed czym produkt ma chronić i jakie ma ograniczenia?
2. Kategoria
Czy kategoria jest spójna z ryzykiem z załącznika I?
3. Procedura oceny
Czy dla kategorii II lub III dostępne są właściwe informacje o badaniu typu UE i jednostce notyfikowanej?
4. CE i numer jednostki
Czy oznakowanie odpowiada wymaganiom danego produktu i kategorii?
5. Deklaracja zgodności UE
Czy dokument identyfikuje dokładnie kupowany model i wskazuje właściwe podstawy zgodności?
6. Normy i parametry
Czy zastosowane normy, poziomy i klasy ochrony odpowiadają realnemu zagrożeniu?
7. Instrukcja
Czy zawiera zasady dopasowania, użytkowania, czyszczenia, konserwacji, przechowywania i wymiany?
8. Zgodność ze stanowiskiem
Czy wybrany poziom ochrony nie utrudnia pracy i jest kompatybilny z pozostałymi ŚOI?
Używanie w pracy
Kategoria produktu nie zastępuje oceny ryzyka na stanowisku
Rozporządzenie 2016/425 reguluje ŚOI jako produkt. Po stronie pracodawcy pozostaje osobny obowiązek oceny ryzyka zawodowego i dobrania ochrony do warunków konkretnej pracy. Produkt może być prawidłowo zaklasyfikowany i zgodny z wymaganiami rynkowymi, a mimo to być nieodpowiedni do danego stanowiska.
Przykład
Informacja „kategoria III” nie mówi jeszcze, przed jaką substancją, stężeniem, częstotliwością, energią, temperaturą czy poziomem hałasu produkt zapewnia ochronę. Do doboru potrzebne są parametry techniczne i ograniczenia podane przez producenta oraz warunki wynikające z oceny ryzyka.
Przy zmianie procesu technologicznego, chemikaliów, narzędzia, temperatury, czasu ekspozycji lub kombinacji używanych ŚOI trzeba sprawdzić, czy dotychczasowy produkt nadal spełnia wymagania stanowiska.
Najczęstsze błędy
Osiem błędów przy rozpoznawaniu kategorii ŚOI
„I, II, III = słaba, średnia, wysoka jakość”
Nie. Kategorie dotyczą ryzyka i procedury oceny zgodności.
„Każda rękawica ma tę samą kategorię”
Nie. Kluczowe jest deklarowane ryzyko i przeznaczenie konkretnego modelu.
„Kategoria II ma własną listę zagrożeń”
Nie. Obejmuje ryzyka inne niż wskazane w I i III.
„Kategoria III obejmuje każde poważne ryzyko”
Załącznik I zawiera konkretny, zamknięty katalog 13 grup ryzyka.
„CE wystarczy do doboru”
CE nie mówi, czy parametry ochronne pasują do stanowiska.
„Numer przy CE to numer normy”
Dla kategorii III może to być numer jednostki notyfikowanej.
„Najnowocześniejsza norma zawsze jest zharmonizowana”
Status odniesienia trzeba sprawdzić w aktualnym wykazie UE.
„Kategoria zastępuje instrukcję”
Instrukcja nadal jest potrzebna do prawidłowego użytkowania, konserwacji i oceny ograniczeń.
Produkty polecane
Brak produktu potwierdzonego dla tego tematu w aktualnych plikach
Nie pokazujemy przypadkowych produktów tylko po to, aby zapełnić sekcję. W przesłanych arkuszach produktowych nie ma obecnie wyrobu, którego nazwa i dane źródłowe pozwalają bezpiecznie przypisać go do tej konkretnej klasy, normy albo rodzaju ochrony.
Dlaczego nie ma kart produktów? Dobór na stronach BHP musi być merytoryczny. Produkt pojawi się tutaj dopiero wtedy, gdy aktualny plik źródłowy zawiera właściwy wyrób z pełnym adresem produktu i poprawnym zdjęciem. Produkty pomocnicze, biurowe, chemiczne lub higieniczne nie są prezentowane jako zamienniki ŚOI.
FAQ
Najczęstsze pytania o kategorie I, II i III ŚOI
Odpowiedzi odnoszą się do ogólnych zasad rozporządzenia (UE) 2016/425. Kategorię konkretnego produktu trzeba potwierdzić w jego dokumentacji.
Co decyduje o kategorii ŚOI: produkt czy ryzyko?
Decyduje ryzyko, przed którym dany środek ochrony indywidualnej jest przeznaczony do ochrony. Załącznik I do rozporządzenia 2016/425 klasyfikuje ryzyka, dlatego sama nazwa produktu, np. „rękawice”, nie przesądza o kategorii.
Jakie ryzyka obejmuje kategoria I?
Wyłącznie pięć grup ryzyk minimalnych wskazanych w załączniku I: powierzchowne urazy mechaniczne, kontakt ze środkami czyszczącymi o słabym działaniu lub długotrwały kontakt z wodą, kontakt z gorącymi powierzchniami do 50 °C, uszkodzenie oczu przez światło słoneczne z wyłączeniem obserwacji słońca oraz nieekstremalne warunki atmosferyczne.
Czym jest kategoria II?
To kategoria pośrednia obejmująca ryzyka, które nie należą ani do zamkniętego katalogu kategorii I, ani do zamkniętego katalogu kategorii III. Nie oznacza „średniej jakości” produktu.
Jakie ryzyka obejmuje kategoria III?
Kategoria III dotyczy wyłącznie ryzyk mogących powodować bardzo poważne następstwa, takie jak śmierć lub nieodwracalne szkody zdrowotne, w 13 grupach wymienionych w załączniku I, m.in. substancje niebezpieczne dla zdrowia, niedobór tlenu, czynniki biologiczne, promieniowanie jonizujące, upadek z wysokości, porażenie prądem, utonięcie i szkodliwy hałas.
Czy kategoria III oznacza wyższą jakość niż kategoria II?
Nie. Kategorie nie są rankingiem jakości. Informują o rodzaju ryzyka i wpływają na wymaganą procedurę oceny zgodności.
Jak różni się ocena zgodności kategorii I, II i III?
Kategoria I korzysta z wewnętrznej kontroli produkcji – modułu A. Kategoria II wymaga badania typu UE – modułu B – oraz zgodności z typem opartej na wewnętrznej kontroli produkcji – modułu C. Kategoria III wymaga modułu B oraz modułu C2 albo D.
Czy numer jednostki notyfikowanej znajduje się przy CE na każdym ŚOI?
Nie. Zgodnie z art. 17 ust. 3 dla ŚOI kategorii III po oznakowaniu CE umieszcza się numer identyfikacyjny jednostki notyfikowanej uczestniczącej w procedurze z załącznika VII albo VIII.
Czy norma EN sama określa kategorię ŚOI?
Nie należy ustalać kategorii wyłącznie z numeru normy. Kategoria wynika z ryzyka i deklarowanego przeznaczenia produktu. Norma zharmonizowana może dawać domniemanie zgodności z odpowiednimi zasadniczymi wymaganiami, jeśli jej odniesienie opublikowano w Dzienniku Urzędowym UE.
Powiązane strony
Przejdź od kategorii do dokumentacji i doboru ŚOI
Rozporządzenie (UE) 2016/425
Zakres aktu, definicje, wymagania, operatorzy gospodarczy i ocena zgodności.
Otwórz stronę →CE i deklaracja zgodności UE
Jak sprawdzać oznakowanie i podstawową dokumentację produktu.
Otwórz stronę →Dobór i użytkowanie ŚOI
Jak przejść od oceny ryzyka do konkretnego poziomu ochrony.
Otwórz stronę →Ogólne wymagania dla rękawic
Przykład grupy produktów, w której przeznaczenie i ryzyko decydują o wymaganiach.
Otwórz stronę →Ochrona słuchu
Szkodliwy hałas jako ryzyko kategorii III.
Otwórz stronę →Przepisy i dobór ŚOI
Cała gałąź wiedzy o zgodności i stosowaniu środków ochrony indywidualnej.
Otwórz stronę →Źródła
Źródła i aktualność
Stan informacji sprawdzony 10 sierpnia 2026 r.
- EUR-Lex — skonsolidowane rozporządzenie (UE) 2016/425 — wersja aktualna od 29 maja 2026 r.; art. 17–19 oraz załącznik I określają CE, kategorie ryzyka i procedury oceny zgodności.
- EUR-Lex — rozporządzenie (UE) 2016/425 — akt podstawowy dotyczący środków ochrony indywidualnej.
- EUR-Lex — decyzja wykonawcza (UE) 2026/1279 — aktualne odniesienia do norm zharmonizowanych dla ŚOI od 16 czerwca 2026 r.
Ważne: materiał ma charakter informacyjny. Nie zastępuje deklaracji zgodności UE, certyfikatu badania typu UE, instrukcji producenta, analizy konkretnego produktu ani oceny ryzyka zawodowego.
Następny krok
Checklista: jak ustalić kategorię konkretnego ŚOI
Sekwencja kontroli
Przeznaczenie produktu → ryzyko, przed którym chroni → porównanie z zamkniętą listą kategorii I → porównanie z zamkniętą listą kategorii III → jeżeli nie I i nie III, kategoria II → właściwy moduł oceny zgodności → CE i ewentualny numer jednostki → deklaracja zgodności UE → norma i poziomy ochrony → instrukcja → dopasowanie do oceny ryzyka stanowiska.