ISO 11286:2004 — klasyfikacja herbaty według wielkości cząstek

ISO 11286:2004 określa metodę klasyfikowania gatunków handlowych herbaty według rozkładu wielkości cząstek. Oznacza to, że badanie odpowiada przede wszystkim na pytanie, jaką część masy próbki tworzą cząstki należące do określonych przedziałów wielkości. Nie jest to metoda oznaczania kofeiny, polifenoli, wilgotności, popiołu ani cech sensorycznych. Wynik granulometryczny należy traktować jako osobny parametr fizyczny materiału.

Oficjalny abstract ISO zawiera dwa ważne ograniczenia. Po pierwsze, metoda nie dotyczy dużych, liściastych gatunków herbaty. Po drugie, może nie być odpowiednia dla mieszanek herbaty. Dlatego przed badaniem trzeba ustalić, czy charakter próbki odpowiada zakresowi normy. Produkt określony marketingowo jako „leaf”, „whole leaf” lub mieszanka z dodatkami nie powinien być automatycznie analizowany i interpretowany tak samo jak typowy materiał o mniejszych cząstkach.

W uproszczeniu próbkę umieszcza się w zestawie sit o malejących otworach i poddaje kontrolowanemu przesiewaniu. Większe cząstki zatrzymują się wcześniej, mniejsze przechodzą do kolejnych poziomów zestawu. Po zakończeniu rozdziału materiał z poszczególnych sit jest ważony. Z mas frakcji oblicza się ich udział procentowy w badanej próbce, co tworzy profil wielkości cząstek.

Wynik zależy nie tylko od samych sit. Znaczenie ma ilość materiału, czas i sposób przesiewania, stan sit, sposób obchodzenia się z drobnymi cząstkami oraz dokładność ważenia. Nadmierne obciążenie sita może utrudnić przechodzenie cząstek, a zbyt agresywne postępowanie może zmieniać strukturę suchego materiału. Pełne parametry wykonawcze trzeba stosować zgodnie z tekstem normy, a nie odtwarzać na podstawie opisów internetowych.

Do analizy wielkości cząstek stosuje się sita badawcze o zdefiniowanych otworach. Aktualna ISO 3310-1:2016 określa wymagania techniczne i metody badań dla sit z metalowej tkaniny drucianej; ISO potwierdziło tę publikację w 2022 r. W praktyce laboratorium powinno mieć system identyfikacji sit, kontroli ich stanu i czystości oraz postępowania z sitami uszkodzonymi lub zdeformowanymi.

Nie podajemy tutaj konkretnych otworów sit dla ISO 11286, ponieważ publiczna karta ISO nie zawiera całej tabeli wykonawczej normy. Te wartości muszą być odczytane z legalnego tekstu ISO 11286:2004. To ważne zabezpieczenie przed pozorną zgodnością: użycie zestawu sit wybranego „na oko” może dać profil cząstek, ale nie daje podstaw do deklarowania wyniku zgodnego z konkretną normą.

Po rozdzieleniu próbki laboratorium waży materiał przypisany do poszczególnych sit lub pojemnika końcowego. Następnie oblicza udział masowy każdej frakcji w odniesieniu do odpowiedniej masy próbki zgodnie z metodą. Zestaw tych udziałów tworzy ilościowy opis rozkładu cząstek. Wewnętrzny arkusz obliczeniowy powinien chronić przed błędami przepisywania i jasno wskazywać jednostki.

Sam wynik procentowy nie powinien być oderwany od metody. Raport powinien wskazywać zastosowany dokument, identyfikację próbki, datę badania i informacje niezbędne do interpretacji. Jeżeli zamawiający ma własne granice akceptacji, należy wyraźnie oddzielić wynik pomiaru od decyzji „zgodne/niezgodne”. Norma opisująca metodę klasyfikacji nie musi sama ustanawiać wymagań jakościowych dla każdej specyfikacji handlowej.

Duże, liściaste gatunki herbaty są poza zakresem metody. Cząstki o nieregularnym, wydłużonym kształcie mogą zachowywać się na sicie inaczej niż bardziej zwarte fragmenty: orientacja cząstki wpływa na możliwość przejścia przez otwór. Dlatego mechaniczna analiza sitowa nie zawsze jest właściwym sposobem opisu całych, dużych liści.

ISO zaznacza również, że metoda może nie być odpowiednia dla mieszanek. W mieszance składniki mogą różnić się nie tylko wielkością, ale też kształtem, gęstością i podatnością na kruszenie. Dotyczy to szczególnie produktów z dodatkami owoców, przypraw lub innych surowców roślinnych. Jeśli celem jest formalna klasyfikacja według ISO, laboratorium powinno ocenić zakres przed badaniem i w razie wątpliwości jasno opisać ograniczenie w raporcie.

Minimalny zapis operacyjny powinien obejmować identyfikator próbki i partii, datę pobrania lub przyjęcia, zastosowaną metodę, identyfikację wyposażenia, masę próbki, masy frakcji, obliczone udziały oraz nazwisko lub identyfikator wykonującego badanie. Jeżeli wystąpiły odstępstwa od procedury, również powinny zostać zapisane.

W relacji dostawca–odbiorca warto z góry ustalić sposób przedstawiania wyniku. Jedna organizacja może oczekiwać pełnego rozkładu frakcji, inna tylko przypisania do określonego gatunku. Jeżeli raport zawiera decyzję zgodności, musi być jasne, z jaką specyfikacją porównano wynik. ISO 11286 dostarcza metody klasyfikacji według wielkości cząstek, natomiast wymagania handlowe mogą wynikać z osobnych dokumentów.

Wszystkie 16 kart pochodzi wyłącznie z przekazanego pliku biurowe.xlsx. Produkty są przykładami oferty handlowej, a nie próbkami laboratoryjnie sklasyfikowanymi według ISO 11286. Sama nazwa produktu ani zdjęcie opakowania nie pozwalają przypisać mu określonej frakcji sitowej.

Herbaty liściaste, sypane i granulowane. Ten rząd jest najbliżej tematu wielkości cząstek, ponieważ forma produktu jest wskazana w nazwie. Trzeba jednak pamiętać, że ISO 11286 wyłącza duże gatunki liściaste, a zakres zastosowania do konkretnego produktu wymaga oceny rzeczywistej próbki, nie samej karty sklepowej.

Herbata Lipton czarna, liściasta, 100gZobacz produkt

Herbata Lipton czarna, granulowana, 100gZobacz produkt

Herbata DILMAH, zielona, liściasta, 100gZobacz produkt

Herbata sypana zielona Larico tropikalna etiuda sencha, 50gZobacz produkt

Czarne herbaty do porównania form handlowych. Czarne herbaty w torebkach mogą zawierać materiał o rozdrobnieniu dobranym do sposobu pakowania. Karty pokazują przykłady produktów, ale nie deklarują, że ich zawartość została sklasyfikowana według ISO 11286 ani że poszczególne marki mają określony rozkład cząstek.

Herbata czarna Dilmah Ceylon Gold 100 torebekZobacz produkt

Herbata czarna Lipton yellow label 100 torebekZobacz produkt

Herbata Tetley classic black, 100 torebek, bez zawieszkiZobacz produkt

Herbata TEEKANNE Black Label, czarna, 100 torebek, 200gZobacz produkt

Zielone herbaty jako drugi zestaw porównawczy. Różnice między herbatą czarną i zieloną nie są w tej normie oceną jakości chemicznej. W kontekście ISO 11286 istotna jest analiza wielkości cząstek badanego materiału; rodzaj herbaty trzeba opisać, lecz wynik granulometryczny odnosi się do konkretnej próbki.

Herbata zielona Lipton piramidki green tea 20 torebekZobacz produkt

Herbata TEEKANNE, zielona, 20 kopertZobacz produkt

Herbata dilmah, zielona, 20 torebekZobacz produkt

Herbata Vitax inspirations, zielona, 20 torebekZobacz produkt

Warianty sencha, jaśminowe i Earl Grey. Ostatni rząd pokazuje produkty o dodatkowym opisie handlowym. W przypadku mieszanek i dodatków należy zachować szczególną ostrożność, ponieważ oficjalny zakres ISO 11286 wskazuje, że metoda może nie być odpowiednia dla mieszanek herbaty.

Herbata LIPTON Exclusive Selection, piramidki, zielona sencha, 25 kopertZobacz produkt

Herbata DILMAH, zielona, jaśminowa, 100 torebekZobacz produkt

Herbata teekanne earl grey, czarna, 100 torebekZobacz produkt

Herbata czarna Dilmah Earl Grey 100 torebekZobacz produkt