Stan na 17.08.2026 • bor: 1200 / 300 / 15000 mg/kg
Szkoła i kreatywność • bezpieczeństwo chemiczne zabawek
Bor w masach plastycznych, slime i materiałach lepkich
W Unii Europejskiej limit migracji boru wynosi 1200 mg/kg dla materiałów suchych, kruchych, sproszkowanych lub elastycznych, 300 mg/kg dla materiałów płynnych lub lepkich oraz 15000 mg/kg dla materiałów zeskrobywanych. W przypadku slime szczególnie istotna jest prawidłowa klasyfikacja próbki jako materiału płynnego lub lepkiego, ale nie wolno zakładać kategorii tylko na podstawie nazwy handlowej produktu.
Produkty polecane
Znaczenie
Dlaczego bor jest ważny w slime i masach plastycznych?
Bor jest jednym z pierwiastków objętych limitami migracji w prawie dotyczącym bezpieczeństwa zabawek.
W produktach kreatywnych związki boru mogą być obecne w recepturze mas, żeli i materiałów lepkich, między innymi jako składniki wpływające na strukturę materiału. Z punktu widzenia zgodności nie wystarczy jednak wiedzieć, że receptura zawiera określony związek boru. Prawo ogranicza migrację pierwiastka z dostępnego materiału zabawki, czyli ilość boru, która może przejść z próbki w warunkach badania.
To ma szczególne znaczenie dla slime, miękkich mas i zestawów kreatywnych, ponieważ dziecko może intensywnie dotykać materiału, rozciągać go, ugniatać i przenosić na dłonie. Jednocześnie produkt może składać się z kilku elementów o różnych właściwościach fizycznych: gotowego żelu, proszku do przygotowania masy, płynu, barwnika albo gotowej masy plastycznej. Każdy z tych materiałów może wymagać osobnej kwalifikacji i osobnego wyniku.
Najważniejsze: wynik dla boru trzeba zawsze połączyć z konkretną próbką i właściwą kategorią materiałową. Sam napis „slime” albo „masa plastyczna” nie wystarcza do wyboru limitu.
Limity UE
Jakie limity migracji boru obowiązują w UE?
Dyrektywa 2009/48/WE przewiduje trzy wartości zależne od fizycznej kategorii materiału zabawki.
Wartości 1200, 300 i 15000 mg/kg są obecnie wskazane w części III załącznika II do dyrektywy 2009/48/WE. Takie same trzy wartości dla boru zostały również przeniesione do rozporządzenia (UE) 2025/2509, które zasadniczo zacznie być stosowane od 1 sierpnia 2030 r. W sierpniu 2026 r. bieżącą ocenę zabawek wprowadzanych na rynek prowadzi się nadal w systemie dyrektywy 2009/48/WE.
Nie wolno wybierać najwyższej wartości tylko dlatego, że daje największy margines. Limit wynika z kategorii materiału. Dla materiału płynnego lub lepkiego wartość 300 mg/kg jest czterokrotnie niższa niż 1200 mg/kg dla materiału suchego, kruchego, sproszkowanego lub elastycznego. Dlatego prawidłowa klasyfikacja próbki jest równie ważna jak sam wynik laboratoryjny.
Slime
Dlaczego slime zwykle wymaga oceny jako materiał płynny lub lepki?
Konsystencja i sposób użytkowania mogą wskazywać na kategorię materiału płynnego lub lepkiego, dla której limit boru wynosi 300 mg/kg.
Slime jest zwykle miękki, ciągliwy, lepki albo żelowy. W praktyce laboratoryjnej takie właściwości mają znaczenie przy przypisywaniu próbki do kategorii stosowanej w EN 71-3. Jeżeli badany materiał spełnia kryteria materiału płynnego lub lepkiego, wynik migracji boru porównuje się z limitem 300 mg/kg. To właśnie dlatego w dyskusjach o bezpieczeństwie slime często pojawia się wartość 300 mg/kg.
Nie należy jednak automatycznie stosować tej wartości do każdego produktu oznaczonego jako slime. Zestaw może zawierać komponenty o innej postaci, na przykład proszek, barwnik, granulat albo element stały. Po przygotowaniu produktu zgodnie z instrukcją może też powstać materiał o właściwościach odmiennych od surowych składników. Laboratorium powinno opisać stan próbki, sposób jej przygotowania i kategorię materiałową. Bez tych informacji sama liczba w raporcie może zostać zinterpretowana nieprawidłowo.
Masy plastyczne
Kiedy masa plastyczna może podlegać limitowi 1200 mg/kg?
Materiały plastyczne i modelarskie mogą należeć do kategorii suchej, kruchej, sproszkowanej lub elastycznej, jeżeli odpowiadają jej właściwościom.
Typowa masa do modelowania może być miękka i podatna na ugniatanie, ale niekoniecznie płynna ani lepka w znaczeniu stosowanym przez normę. Jeżeli właściwości próbki odpowiadają kategorii materiału suchego, kruchego, sproszkowanego lub elastycznego, limit migracji boru wynosi 1200 mg/kg. Nie należy utożsamiać słowa „elastyczny” z każdym tworzywem elastycznym w potocznym znaczeniu — kwalifikacja powinna wynikać z definicji i procedury normatywnej.
W zestawach do modelowania mogą występować również proszki, które dziecko miesza z wodą, gotowe miękkie masy, płyny aktywujące albo dekoracyjne dodatki. W takim zestawie jedna wartość graniczna nie musi wystarczyć do oceny wszystkich części. Dobrą praktyką jest stworzenie mapy komponentów i przypisanie każdemu materiałowi przewidywanej kategorii przed zleceniem badań. Ułatwia to laboratorium dobór próbek i ogranicza ryzyko późniejszego sporu o interpretację wyniku.
Receptura
Skąd bor może brać się w masach i slime?
Źródłem boru mogą być surowce funkcjonalne, dodatki technologiczne lub zanieczyszczenia surowców.
W niektórych recepturach mas lepkich wykorzystuje się związki boru wpływające na sieciowanie lub konsystencję materiału. Bor może też pochodzić z innych składników mineralnych albo z surowców, w których występuje jako domieszka. Z punktu widzenia producenta ważniejsze od samej nazwy związku jest to, jaka część boru może migrować z końcowego materiału dostępnego dla dziecka.
Specyfikacja surowca pomaga wskazać potencjalne źródło i zaplanować badania, ale nie powinna być bezrefleksyjnie traktowana jako zamiennik wyniku dla gotowego produktu. Zmiana dostawcy, stężenia dodatku, proporcji receptury, zawartości wody lub sposobu utwardzania może wpływać na zachowanie materiału. Dlatego dokumentacja zgodności powinna łączyć dane dostawców z badaniami reprezentatywnych wariantów produktu oraz z historią zmian receptury.
Praktycznie: jeśli receptura lub surowiec zmienia się po wykonaniu badania, trzeba ocenić, czy poprzedni raport nadal reprezentuje aktualny produkt.
Migracja
Migracja boru a całkowita zawartość boru
To różne parametry; limit 1200 / 300 / 15000 mg/kg odnosi się do migracji, a nie do prostego oznaczenia całkowitej ilości boru.
Badanie całkowitej zawartości mówi, ile boru znajduje się w próbce po odpowiednim przygotowaniu analitycznym. Badanie migracji odpowiada natomiast na pytanie, jaka ilość boru może zostać uwolniona z materiału w warunkach określonych przez metodę badawczą. Wysoka zawartość całkowita nie musi przekładać się liniowo na migrację, a niska zawartość nie zwalnia z potrzeby właściwego udokumentowania zgodności.
Dane o całkowitej zawartości mogą być przydatne jako screening, do oceny surowców albo do wyboru wariantów najwyższego ryzyka. Wniosek dotyczący zgodności z limitami migracji powinien jednak opierać się na wyniku odpowiadającym wymaganej metodzie i kategorii materiałowej. W raporcie warto sprawdzić jednostkę, oznaczenie próbki, zastosowaną wersję normy, wynik, granicę oznaczalności oraz informacje potrzebne do jednoznacznego porównania z limitem.
EN 71-3
Rola EN 71-3 i aktualny status normy
EN 71-3 opisuje badanie migracji określonych pierwiastków z materiałów zabawek i jest kluczowa dla oceny boru.
Na dzień 17 sierpnia 2026 r. w wykazie norm zharmonizowanych opublikowano odniesienie do EN 71-3:2019+A2:2024. Decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2025/2519 wprowadziła tę wersję do wykazu. Starsza EN 71-3:2019+A1:2021 pozostaje przejściowo w wykazie, a jej odniesienie ma zostać wycofane 16 czerwca 2027 r. Sprostowanie opublikowane 13 marca 2026 r. poprawiło zapis oznaczenia nowej normy do „EN 71-3:2019+A2:2024”.
Norma zharmonizowana może dawać domniemanie zgodności z tymi wymaganiami prawa, które obejmuje, jeśli jej odniesienie zostało opublikowane w Dzienniku Urzędowym UE. Nie jest jednak automatycznym certyfikatem całej zabawki. Producent nadal odpowiada za ocenę bezpieczeństwa, dokumentację techniczną, deklarację zgodności, oznakowanie i prawidłową identyfikację materiałów. W raporcie zawsze zapisuj pełny numer zastosowanego wydania EN 71-3.
Próbki
Jak pobierać i opisywać próbki slime i mas?
Największy problem praktyczny to powiązanie wyniku z konkretnym materiałem, wariantem i stanem produktu.
Próbka powinna reprezentować produkt, który rzeczywiście trafia do użytkownika. Jeśli zestaw zawiera kilka kolorów masy, różne dodatki lub odrębne płyny, laboratorium powinno otrzymać informację o każdym składniku i o tym, czy receptury są identyczne. Łączenie próbek może być uzasadnione tylko wtedy, gdy metoda i plan badań na to pozwalają, a wynik zachowuje znaczenie dla wszystkich ocenianych wariantów.
W produktach wymagających przygotowania przez dziecko trzeba zwrócić uwagę na instrukcję użycia. Jeżeli użytkownik łączy proszek z płynem albo miesza kilka komponentów, stan końcowy może mieć inne właściwości niż składniki początkowe. Dokumentacja powinna jasno wskazywać, co dokładnie badano: surowy składnik, gotową masę, materiał po przygotowaniu czy kilka odrębnych próbek. Zdjęcia i symbole próbek w raporcie znacząco ograniczają ryzyko pomyłki.
Raport
Jak czytać raport z badania migracji boru?
Sam wynik liczbowy nie wystarcza — trzeba sprawdzić kategorię materiału, wersję metody i identyfikację próbki.
Najpierw sprawdź, czy raport rzeczywiście dotyczy migracji boru według EN 71-3 i czy wynik podano w mg/kg. Następnie zweryfikuj opis próbki: kolor, część produktu, numer modelu, partia lub inny identyfikator powinny pozwalać połączyć badanie z aktualnym wyrobem. Kolejny krok to kategoria materiałowa i właściwy limit: 1200, 300 albo 15000 mg/kg.
Jeżeli wynik jest oznaczony jako poniżej granicy oznaczalności lub granicy raportowania, sprawdź, czy ta granica jest wystarczająco niska w porównaniu z obowiązującym limitem. Przy bardzo wysokim wyniku w pobliżu wartości granicznej znaczenie może mieć również niepewność pomiaru i zasada podejmowania decyzji stosowana przez laboratorium. Raport powinien umożliwiać odtworzenie wniosku, a nie wymagać domyślania się, z czym porównano liczbę.
Zestawy
Jak ocenić zestawy zawierające kilka mas, proszków i płynów?
Zestaw kreatywny nie powinien być traktowany jako jedna jednorodna próbka, jeżeli jego elementy mają różne właściwości i receptury.
Praktyczny punkt wyjścia to lista wszystkich komponentów dostępnych dla dziecka: mas, żeli, proszków, płynów, barwników, dekoracji i gotowych elementów. Dla każdego materiału ustal jego funkcję, postać fizyczną, dostępność i przewidywaną kategorię EN 71-3. Następnie zdecyduj, które warianty mogą zostać reprezentowane przez wspólne badanie, a które wymagają osobnych próbek.
W zestawie do tworzenia slime przykładowo płyn lub gotowy lepki materiał może podlegać limitowi 300 mg/kg, podczas gdy proszek lub elastyczna masa mogą wymagać odniesienia do 1200 mg/kg. Nie jest to jednak automatyczna klasyfikacja — ostateczne przypisanie powinno odpowiadać definicjom i procedurom normy. W dokumentacji zapisz logikę wyboru próbek, aby późniejsza zmiana jednego składnika nie wymuszała ponownego analizowania całego zestawu od początku.
Workflow
Praktyczny workflow oceny boru
Najbezpieczniejsza kolejność to: produkt → materiały → kategorie → próbki → badanie → interpretacja → dokumentacja.
- Zakres: potwierdź, że produkt podlega przepisom dotyczącym bezpieczeństwa zabawek.
- Komponenty: sporządź listę wszystkich mas, płynów, proszków i dodatków dostępnych dla dziecka.
- Receptury: zidentyfikuj potencjalne źródła boru w surowcach.
- Kategorie: przypisz próbki do odpowiednich kategorii EN 71-3.
- Plan badań: wybierz warianty reprezentujące rzeczywiste receptury i kolory.
- Norma: wskaż pełne wydanie EN 71-3 używane przez laboratorium.
- Wyniki: porównaj bor z limitem 1200, 300 albo 15000 mg/kg.
- Raport: sprawdź jednostki, identyfikację próbek i granice oznaczalności.
- Dokumentacja: połącz raport z oceną bezpieczeństwa i historią receptur.
- Zmiany: ustal, kiedy zmiana dostawcy lub składu wymaga ponownej oceny.
Produkty polecane
Produkty polecane
Wyłącznie rzeczywiste produkty z przesłanego pliku „Biurowe - Produkty do okienie poradnik.xlsx”.
Produkty pomocnicze do znakowania próbek i prowadzenia dokumentacji badań. Nie są to zabawki ani dowód zgodności z EN 71-3 i nie przypisujemy im limitów migracji boru.
Akcesoria do organizacji raportów laboratoryjnych, kart materiałowych i zapisów z kontroli dostaw. Są pokazane wyłącznie jako wyposażenie pomocnicze pracy biurowej przy dokumentacji zgodności i wyników dla boru.
Produkty przydatne przy znakowaniu, kompletowaniu i porządkowaniu dokumentacji jakościowej. Nie zastępują badań migracji boru ani oceny bezpieczeństwa chemicznego zabawki.
Wyposażenie pomocnicze do archiwizacji i obiegu dokumentów zgodności. Wszystkie pozycje pochodzą 1:1 z przesłanego arkusza Biurowe.
FAQ
Najczęstsze pytania o bor w slime i masach plastycznych
Odpowiedzi dotyczą aktualnych limitów UE i praktycznej interpretacji badań migracji boru.
Jaki jest limit boru dla slime?
Jeżeli próbka jest zakwalifikowana jako materiał płynny lub lepki, limit migracji boru wynosi 300 mg/kg. Klasyfikacja musi jednak wynikać z właściwości materiału i zasad EN 71-3, a nie wyłącznie z nazwy „slime”.
Jaki limit stosuje się do mas plastycznych?
Dla materiału suchego, kruchego, sproszkowanego lub elastycznego limit boru wynosi 1200 mg/kg. Nie każda masa automatycznie należy do tej kategorii, dlatego trzeba sprawdzić jej właściwości.
Czy 300 mg/kg oznacza maksymalną zawartość boru w recepturze?
Nie. To limit migracji boru z materiału w warunkach badania, a nie prosty limit całkowitej zawartości pierwiastka w recepturze.
Czy wszystkie kolory slime można zbadać jako jedną próbkę?
Tylko jeśli plan badania i skład materiałów uzasadniają takie podejście. Różne pigmenty, dodatki lub receptury mogą wymagać osobnych próbek.
Która wersja EN 71-3 jest obecnie opublikowana w wykazie UE?
EN 71-3:2019+A2:2024. Starsze odniesienie EN 71-3:2019+A1:2021 pozostaje w okresie przejściowym do 16 czerwca 2027 r.
Czy nowe rozporządzenie (UE) 2025/2509 zmienia limit boru?
Nie w opublikowanej tabeli. Zachowuje wartości 1200, 300 i 15000 mg/kg. Zasadniczo będzie stosowane od 1 sierpnia 2030 r.
Czy wynik całkowitej zawartości boru wystarcza do wykazania zgodności?
Nie powinien być automatycznie utożsamiany z migracją. Do oceny względem limitów migracji potrzebny jest wynik odpowiadający właściwej metodzie i kategorii materiału.
Kiedy warto powtórzyć badanie boru?
Po istotnej zmianie receptury, dostawcy, zawartości wody, dodatku funkcjonalnego, pigmentu lub procesu, jeżeli zmiana może wpływać na migrację albo reprezentatywność wcześniejszego raportu.
Błędy
Najczęstsze błędy przy ocenie boru
Najwięcej problemów powoduje automatyczne przypisywanie limitu na podstawie nazwy produktu oraz mylenie migracji z zawartością całkowitą.
Do częstych błędów należy również brak numeru wersji EN 71-3, nieczytelne oznaczenie próbek, brak informacji o sposobie przygotowania produktu oraz porównanie wyniku z niewłaściwą kolumną tabeli limitów. Poważnym problemem jest też przyjmowanie, że karta charakterystyki lub deklaracja surowca automatycznie zastępuje ocenę gotowej zabawki. Każdy wniosek powinien być możliwy do odtworzenia z dokumentacji bez dodatkowych założeń.
Dokumentacja
Co zachować w dokumentacji technicznej?
Dokumentacja powinna pokazywać, dlaczego badane próbki i zastosowane limity są właściwe dla aktualnej wersji produktu.
Warto przechowywać skład i specyfikacje surowców, wykaz dostawców, mapę komponentów zestawu, identyfikację kolorów i wariantów, wyniki badań migracji boru, pełne raporty EN 71-3 oraz uzasadnienie doboru próbek. Jeżeli produkt jest przygotowywany przez dziecko, dokumentacja powinna wskazywać, czy badano składniki osobno, czy materiał po przygotowaniu zgodnie z instrukcją.
Zapisuj pełne wydanie zastosowanej normy. W okresie przejściowym szczególnie ważne jest rozróżnienie między EN 71-3:2019+A1:2021 a EN 71-3:2019+A2:2024. Prowadź również historię zmian receptur. Dzięki temu można ustalić, czy nowy dostawca, zmiana stężenia dodatku lub zmiana konsystencji wpływa na dotychczasową ocenę i czy potrzebne jest ponowne badanie.
Powiązane treści
Co warto sprawdzić dalej?
Bor jest jednym z wielu pierwiastków ocenianych w ramach EN 71-3, dlatego wynik należy czytać w szerszym kontekście bezpieczeństwa chemicznego zabawki.
Źródła
Źródła prawne i normatywne
Stan prawny i status norm sprawdzono 17 sierpnia 2026 r. w oficjalnym EUR-Lex.
- Dyrektywa 2009/48/WE w sprawie bezpieczeństwa zabawek — tabela limitów migracji, w tym dla boru: 1200 / 300 / 15000 mg/kg.
- Decyzja wykonawcza (UE) 2023/740 — wersja skonsolidowana — wykaz norm zharmonizowanych dla zabawek.
- Decyzja wykonawcza (UE) 2025/2519 — publikacja EN 71-3:2019+A2:2024 i okres przejściowy dla A1:2021 do 16.06.2027.
- Sprostowanie z 13.03.2026 — korekta oznaczenia nowego odniesienia do EN 71-3:2019+A2:2024.
- Rozporządzenie (UE) 2025/2509 w sprawie bezpieczeństwa zabawek — przyszły system od 1.08.2030; zachowuje limity boru 1200 / 300 / 15000 mg/kg.
Uwaga: pełna treść EN 71-3 jest chroniona prawem autorskim. Ta strona objaśnia aktualne wymagania i status odniesień, ale nie zastępuje legalnie pozyskanego egzemplarza normy ani procedur laboratorium.
Checklista
10 punktów kontroli migracji boru
Szybka lista do sprawdzenia przed zatwierdzeniem raportu dla slime, masy lub innego materiału zabawki.
- Produkt: potwierdź, że oceniasz aktualną wersję i recepturę.
- Komponent: wskaż konkretną masę, slime, proszek, płyn lub dodatek.
- Stan próbki: zapisz, czy badano składnik, czy materiał po przygotowaniu.
- Kategoria: przypisz próbkę zgodnie z EN 71-3.
- Limit: zastosuj 1200, 300 albo 15000 mg/kg zgodnie z kategorią.
- Norma: sprawdź pełne wydanie EN 71-3 w raporcie.
- Metoda: potwierdź, że wynik dotyczy migracji boru.
- Próbki: oceń reprezentatywność wszystkich kolorów i receptur.
- Zmiany: zweryfikuj dostawców i skład po dacie badania.
- Dokumentacja: zachowaj raport, specyfikacje i uzasadnienie wniosku o zgodności.