Wydanie
ISO 1133-1:2022, edycja 2, opublikowana w czerwcu 2022 r.
Stan: 2026-08-22
ISO 1133-1:2022 • płynność stopu termoplastów
Masowy i objętościowy wskaźnik szybkości płynięcia MFR i MVR — ISO 1133-1:2022
MFR i MVR opisują szybkość wypływu stopionego termoplastu przez znormalizowany układ pomiarowy przy określonej temperaturze i obciążeniu. Wynik ma sens tylko razem z warunkami badania. Ta strona wyjaśnia różnicę między masowym MFR a objętościowym MVR, procedurami A i B, rolę gęstości stopu oraz granice interpretowania tych wskaźników jako informacji o przetwórstwie.
Produkty polecane
Podstawowe pojęcia
Co oznaczają MFR i MVR?
Oba wskaźniki opisują szybkość wypływu stopionego tworzywa w ściśle określonych warunkach. Różnią się sposobem wyrażenia ilości materiału, która przepłynęła w czasie badania.
MFR (melt mass-flow rate) jest masowym wskaźnikiem szybkości płynięcia. Wynik odnosi się do masy stopu przepływającego w określonym czasie przez dyszę plastometru w zadanych warunkach temperatury i obciążenia. Standardowym zapisem jest g/10 min.
MVR (melt volume-flow rate) jest objętościowym wskaźnikiem szybkości płynięcia. Zamiast masy określa objętość stopu przepływającego w czasie badania, zwykle w cm³/10 min. ISO 1133-1:2022 opisuje dwa sposoby oznaczania: procedurę A opartą na pomiarze masy i procedurę B opartą na pomiarze przemieszczenia.
Nie podawaj samej liczby
Wartość „12” bez informacji, czy chodzi o MFR czy MVR oraz bez temperatury i obciążenia jest niepełna. Wynik trzeba wiązać z pełnym warunkiem badania, ponieważ zmiana temperatury lub obciążenia może istotnie zmienić przepływ stopu.
Aktualna norma
Jaki jest zakres ISO 1133-1:2022?
ISO 1133-1:2022 jest drugim wydaniem części 1 i obecnie opublikowaną wersją standardowej metody oznaczania MFR oraz MVR termoplastów.
Oficjalne streszczenie ISO wskazuje, że dokument określa dwie procedury oznaczania MFR i MVR w ustalonych warunkach temperatury oraz obciążenia. Procedura A jest metodą pomiaru masy, natomiast procedura B — metodą pomiaru przemieszczenia. Warunki badania dla konkretnego tworzywa są zazwyczaj wskazane w normie materiałowej, która odwołuje się do ISO 1133-1; typowe warunki zestawiono również w załączniku A.
Norma podkreśla także ograniczenie interpretacyjne: szybkości ścinania w badaniu MFR/MVR są znacznie mniejsze niż podczas wielu rzeczywistych procesów przetwórczych. Z tego powodu wyniki uzyskane dla różnych termoplastów nie muszą korelować w prosty sposób z ich zachowaniem w wtrysku, ekstruzji czy innych procesach. Metody służą przede wszystkim kontroli jakości i porównaniom wykonywanym przy spójnych warunkach.
Procedura A
Pomiar masy materiału wypływającego w określonym czasie.
Procedura B
Pomiar przemieszczenia tłoka i wyznaczanie przepływu objętościowego.
Główne zastosowanie
Porównywalna kontrola jakości przy zdefiniowanych warunkach badania.
Procedura A
Na czym polega masowy pomiar MFR?
Procedura A wykorzystuje masę kolejnych odcinków wytłoczonego stopu. Dzięki temu wynik bezpośrednio opisuje ilość materiału w jednostce czasu.
W badaniu stopiony termoplast jest utrzymywany w cylindrze plastometru w określonej temperaturze, a ruch tłoka pod zadanym obciążeniem wymusza przepływ przez dyszę. Ekstrudat jest odcinany w określonych odstępach czasu i ważony. Z tych danych wyznacza się masowy wskaźnik przepływu, odnoszony do 10 minut.
Najważniejsze z punktu widzenia jakości nie jest samo „ważenie odcinków”, lecz utrzymanie całego układu badania pod kontrolą. Wartość MFR jest związana z geometrią aparatu, temperaturą, obciążeniem, stanem próbki, czasem przebywania w cylindrze i sposobem wykonania pomiaru. Dlatego wynik uzyskany inną procedurą albo przy innym warunku nie powinien być traktowany jako bezpośrednio równoważny.
MFR opisuje masę, nie „łatwość wtrysku”
Wyższy MFR oznacza, że w określonych warunkach pomiaru przez dyszę przeszła większa masa stopu w tym samym czasie. Nie jest to jednak uniwersalna skala jakości ani bezpośrednia miara zachowania tworzywa w każdej maszynie przetwórczej.
Procedura B
Na czym polega objętościowy pomiar MVR?
Procedura B wyznacza przepływ z ruchu tłoka, czyli na podstawie przemieszczenia objętości stopu w czasie badania.
W procedurze B rejestruje się przemieszczenie tłoka w cylindrze i czas, w którym to przemieszczenie następuje. Znając geometrię układu, można wyznaczyć objętość materiału przepływającego przez dyszę. Wynik MVR podaje się w cm³/10 min.
ISO wskazuje, że MVR jest szczególnie użyteczny przy porównywaniu materiałów o różnej zawartości napełniacza oraz przy zestawianiu termoplastów napełnionych i nienapełnionych. W takich porównaniach sama masa materiału może silnie zależeć od gęstości, dlatego informacja objętościowa może być bardzo pomocna. Nie znaczy to, że MVR jest zawsze „lepszy” — wybór zależy od specyfikacji i celu kontroli.
Procedury A i B mają wspólny cel, lecz inne dane pierwotne
A mierzy masę ekstrudatu, B — przemieszczenie odpowiadające objętości. Jeżeli potrzebne jest przeliczenie MFR ↔ MVR, trzeba znać gęstość stopu w temperaturze badania.
Warunki badania
Dlaczego temperatura i obciążenie są częścią wyniku?
Przepływ stopionego polimeru silnie zależy od temperatury i siły działającej na tłok. Dlatego MFR/MVR nie jest jedną stałą liczbą niezależną od warunków.
W specyfikacjach materiałowych wynik zapisuje się razem z warunkami testu. Jeśli dla tego samego materiału zwiększy się temperaturę lub zmieni obciążenie, opór przepływu i szybkość wypływu mogą się zmienić. Porównanie dwóch liczb ma sens dopiero wtedy, gdy sprawdzono, czy oba pomiary wykonano według tej samej części normy i przy tych samych warunkach.
To ma szczególne znaczenie przy kontroli dostaw. Dwa certyfikaty mogą podawać MFR, ale jeśli jeden wynik pochodzi z innej temperatury albo innego obciążenia, nie powinien być bezpośrednio zestawiany z limitem określonym dla innego warunku. W dokumentacji warto więc zapisywać nie tylko liczbę, ale również pełne oznaczenie metody oraz warunków.
Temperatura
Musi odpowiadać właściwemu materiałowi i specyfikacji.
Obciążenie
Jest elementem warunku testu i nie może być pominięte przy porównaniu.
Czas
Historia czas–temperatura może wpływać na materiały wrażliwe.
Norma materiałowa
Często wskazuje warunek MFR/MVR właściwy dla danego tworzywa.
Zapis wyniku
Jak poprawnie czytać jednostki MFR i MVR?
Jednostka mówi, czy wynik opisuje masę, czy objętość. Oba wskaźniki są odniesione do umownego czasu 10 minut.
Dla MFR typową jednostką jest g/10 min. Oznacza ona masę materiału odpowiadającą przepływowi w przeliczeniu na 10 minut w ustalonych warunkach badania. Dla MVR typową jednostką jest cm³/10 min, czyli objętość stopu odpowiadająca przepływowi w takim samym ujęciu czasowym.
Jednostka bez warunku nie wystarcza
g/10 min i cm³/10 min identyfikują rodzaj wyniku, ale nie tworzą pełnej specyfikacji badania. W kontroli jakości zawsze odczytuj także temperaturę, obciążenie, część normy i materiał.
MFR ↔ MVR
Jaki jest związek między MFR, MVR i gęstością stopu?
ISO 1133-1 dopuszcza wyznaczenie MFR z MVR albo MVR z MFR, jeśli znana jest gęstość stopu w temperaturze badania.
Zależność wynika z relacji masy do objętości: jeżeli znamy MVR oraz gęstość stopu w warunkach pomiaru, można obliczyć odpowiadający MFR. W uproszczonym zapisie wymiarowym MFR = MVR × ρmelt, a odwrotnie MVR = MFR / ρmelt. Kluczowe jest jednak słowo „melt”: chodzi o gęstość stopu w temperaturze testu, a nie automatycznie o gęstość materiału zmierzoną w temperaturze pokojowej.
Dlatego nie należy brać wartości z dowolnej tabeli i przeliczać wskaźników bez potwierdzenia, że gęstość dotyczy odpowiedniego materiału i temperatury. Strona o gęstości tworzyw wg ISO 1183 dotyczy innego rodzaju oznaczenia i nie daje automatycznie gęstości stopu potrzebnej do przeliczenia MFR/MVR.
Najczęstsza pułapka przeliczeniowa
Gęstość ciała stałego i gęstość stopu nie są tym samym parametrem. Jeżeli specyfikacja nie podaje odpowiedniej gęstości stopu, nie należy tworzyć przeliczenia „na oko”.
Przygotowanie próbki
Jak stan próbki wpływa na wynik MFR/MVR?
Wilgoć, wcześniejsze ogrzewanie, zanieczyszczenie i niejednorodność mogą zmieniać zachowanie termoplastu podczas badania.
Próbka powinna odpowiadać wymaganiom materiałowym i być przygotowana w sposób zapewniający reprezentatywność. Szczególnej uwagi wymagają tworzywa podatne na hydrolizę, kondensację, sieciowanie lub inne zmiany zachodzące podczas ogrzewania. ISO 1133-1 zaznacza, że przy ograniczonym wpływie takich zjawisk standardowa metoda może nadal być stosowana, ale tylko wtedy, gdy powtarzalność i odtwarzalność pozostają akceptowalne.
Nie należy też mieszać materiału z różnych partii bez uzasadnienia ani pobierać próbki z przypadkowego miejsca, jeśli wynik ma służyć ocenie partii. W kontroli wejściowej warto określić sposób pobierania, kondycjonowania i przechowywania próbki. Dla tworzyw wrażliwych na wilgoć sposób suszenia i czas od suszenia do badania mogą być równie ważne jak ustawienie aparatu.
Powtarzalny wynik zaczyna się przed plastometrem
Jeżeli próbki mają różną historię suszenia, wilgotność albo czas przebywania w wysokiej temperaturze, różnica wyniku może wynikać z przygotowania, a nie z samej partii surowca.
Materiały wrażliwe
Kiedy znaczenie ma ISO 1133-2:2011?
Część 2 jest przeznaczona dla termoplastów o wysokiej wrażliwości reologicznej na historię czas–temperatura i/lub wilgoć.
ISO 1133-2:2011 pozostaje aktualną, opublikowaną edycją. Oficjalny opis ISO wskazuje, że różnica względem części 1 obejmuje między innymi ściślejsze tolerancje temperatury w cylindrze oraz czasu, przez który materiał jest wystawiony na tę temperaturę. Celem jest lepsza kontrola historii cieplnej i ograniczenie zmienności wyników dla materiałów podatnych na zmiany podczas badania.
Część 2 zawiera też informacje dotyczące przygotowania i obchodzenia się z materiałami wrażliwymi na wilgoć. Jednocześnie ISO zaznacza, że nawet ta procedura może nie być właściwa dla tworzyw, których zachowanie reologiczne zmienia się ekstremalnie podczas testu. Wtedy samo uzyskanie liczby MFR/MVR nie wystarcza do stwierdzenia, że wynik jest wiarygodnym opisem materiału.
ISO 1133-2:2011
Metoda dla materiałów wrażliwych na historię czas–temperatura i/lub wilgoć.
Kontrola czasu
Ekspozycja na temperaturę jest ściślej kontrolowana niż w części 1.
Kontrola temperatury
Norma przewiduje ciaśniejsze tolerancje w cylindrze.
Przygotowanie
Uwzględnia krytyczne zasady dla materiałów wilgocioczułych.
Interpretacja
Co oznacza wysoka albo niska wartość MFR/MVR?
W obrębie tego samego materiału, przy identycznych warunkach, większy wskaźnik oznacza większy przepływ w czasie badania. Nie jest to jednak uniwersalna skala „lepszego” tworzywa.
Jeżeli porównujemy dwa wyniki MFR uzyskane dla tej samej rodziny materiału, tej samej metody i tych samych warunków, wyższa wartość oznacza, że większa masa stopu przepłynęła przez dyszę w przeliczeniu na 10 minut. Analogicznie większy MVR oznacza większą objętość stopu. Taki wynik bywa używany jako wskaźnik zmian partii, degradacji, różnic w masie molowej lub recepturze, ale konkretnej przyczyny nie należy diagnozować wyłącznie z jednego parametru.
Wysoki MFR nie znaczy „wysoka jakość”
Wartość jest cechą materiału w określonym warunku testowym. Dla jednego procesu potrzebna może być większa płynność, dla innego mniejsza. O tym, czy wynik jest prawidłowy, decyduje specyfikacja i zastosowanie.
Granice metody
Dlaczego MFR/MVR nie jest pełnym pomiarem lepkości procesowej?
Badanie jest proste i bardzo użyteczne do kontroli jakości, ale nie odwzorowuje całej reologii stopu w warunkach rzeczywistego przetwórstwa.
ISO 1133-1 wyraźnie zaznacza, że szybkości ścinania w metodach MFR/MVR są znacznie mniejsze niż te spotykane w normalnych warunkach przetwarzania. Dlatego tworzywa o podobnym MFR nie muszą zachowywać się identycznie w formie wtryskowej lub dyszy wytłaczarki, a różnica MFR nie pozwala samodzielnie przewidzieć ciśnienia przetwórczego, jakości powierzchni, skurczu czy stabilności wymiarowej.
MFR/MVR można traktować jako praktyczny wskaźnik przepływu w znormalizowanym teście, nie jako pełną krzywą lepkości w funkcji szybkości ścinania i temperatury. Gdy projekt wymaga modelowania procesu, konieczne mogą być szersze dane reologiczne i parametry właściwe dla konkretnego gatunku tworzywa.
Kontrola jakości ≠ symulacja procesu
ISO 1133 daje wynik łatwy do porównania pomiędzy partiami, ale sama wartość nie zastępuje danych przetwórczych producenta ani pełnych badań reologicznych.
Wiarygodność
Co wpływa na powtarzalność i odtwarzalność wyniku?
Różnice w aparaturze, temperaturze, czasie, przygotowaniu próbki i wykonaniu procedury mogą zwiększać rozrzut pomiarów.
Do najważniejszych obszarów kontroli należą stabilność temperatury cylindra, prawidłowe obciążenie, czystość dyszy i cylindra, sposób wprowadzania próbki, czas nagrzewania, moment rozpoczęcia pomiaru oraz stan materiału. Jeżeli dane mają służyć do trendowania jakości, procedura musi być możliwie stała między seriami.
Aparatura
Sprawny i czysty plastometr ogranicza błędy systematyczne.
Próbka
Wilgoć, degradacja i zanieczyszczenia mogą zmienić płynność.
Czas
Nadmierne przebywanie w temperaturze może wpływać na materiał wrażliwy.
Raport
Pełny warunek badania umożliwia późniejsze porównanie wyniku.
Najczęstsze błędy
Jakich błędów unikać przy MFR i MVR?
Większość błędnych wniosków nie wynika z samej idei metody, lecz z pominięcia warunków testu lub nadinterpretacji wyniku.
- Porównywanie różnych warunków. MFR przy innej temperaturze lub obciążeniu nie jest tym samym punktem odniesienia.
- Mylenie MFR z MVR. Jedna wartość opisuje masę, druga objętość i mają różne jednostki.
- Przeliczenie przez gęstość ciała stałego. Do przeliczenia MFR/MVR potrzebna jest właściwa gęstość stopu w temperaturze badania.
- Ignorowanie wilgoci i degradacji. Dla materiałów wrażliwych może być potrzebna ISO 1133-2 i ściślejsza kontrola historii cieplnej.
- Traktowanie wskaźnika jak pełnej reologii. Badanie nie odtwarza wszystkich szybkości ścinania i warunków procesu.
- Przypisywanie wartości gotowemu produktowi bez danych. Sama nazwa „PP”, „PVC”, „ABS” czy „polistyren” nie określa MFR konkretnej receptury.
Dobra zasada kontrolna
Zanim porównasz dwie liczby, sprawdź pięć rzeczy: materiał, część normy, procedurę, temperaturę i obciążenie. Dopiero potem oceniaj różnicę wyniku.
Produkty polecane
Produkty polecane
Pozycje pochodzą wyłącznie z przekazanego arkusza. Nazwy wskazują PP, PVC, polistyren albo ABS. Nie przypisujemy produktom wartości MFR/MVR ani zgodności z ISO 1133.
Przykłady wyrobów z PP wskazanego w nazwie źródłowej. Arkusz wskazuje PP w nazwie produktu. Nie podaje gatunku, warunków ISO 1133 ani wartości MFR/MVR, więc ich nie przypisujemy.
Przykłady wyrobów z PVC wskazanego w nazwie źródłowej. Arkusz wskazuje PVC w nazwie produktu. Gotowym wyrobom nie przypisujemy konkretnej płynności stopu bez danych producenta lub badania.
Przykłady wyrobów z polistyrenu. Nazwy źródłowe wskazują polistyren. MFR/MVR dotyczy badanego materiału w określonych warunkach, nie samej nazwy gotowego wyrobu.
Przykłady wyrobów z ABS. Nazwy źródłowe wskazują ABS. Produkty nie są próbkami wzorcowymi i nie mają w arkuszu potwierdzonych wartości MFR/MVR.
FAQ
Najczęstsze pytania o MFR i MVR
Osiem krótkich odpowiedzi porządkujących najczęstsze nieporozumienia przy odczytywaniu wskaźników płynięcia.
Czy MFI i MFR to to samo?
W praktyce handlowej nadal spotyka się określenie MFI, ale w normie ISO stosowany jest termin MFR dla masowego wskaźnika szybkości płynięcia. W dokumentacji technicznej najlepiej używać oznaczenia MFR i podawać warunki badania.
Czy wyższy MFR oznacza mniejszą lepkość?
Przy tym samym materiale i identycznych warunkach wyższy MFR oznacza większy przepływ masy w czasie testu i często wiąże się z mniejszym oporem przepływu. Nie wolno jednak traktować MFR jako pełnego pomiaru lepkości procesowej ani porównywać wprost różnych tworzyw i warunków.
Czym różni się MFR od MVR?
MFR opisuje masę materiału w g/10 min, a MVR objętość stopu w cm³/10 min. ISO 1133-1:2022 opisuje procedurę A opartą na masie i procedurę B opartą na przemieszczeniu.
Czy można przeliczyć MFR na MVR?
Tak, jeśli znana jest gęstość stopu w temperaturze badania. Nie należy do tego automatycznie używać gęstości ciała stałego w temperaturze pokojowej.
Czy wynik MFR bez temperatury i obciążenia jest kompletny?
Nie. Temperatura i obciążenie są częścią warunku testowego i mają wpływ na wynik. Do porównania potrzebne są zgodne warunki oraz odpowiednia norma lub specyfikacja materiałowa.
Kiedy stosuje się ISO 1133-2?
Gdy materiał wykazuje wysoką wrażliwość reologiczną na historię czas–temperatura i/lub wilgoć. Część 2 przewiduje ściślejszą kontrolę tych czynników i wskazówki dla materiałów wilgocioczułych.
Czy MFR pozwala rozpoznać gatunek polimeru?
Nie samodzielnie. Różne materiały mogą mieć podobny wynik, a ten sam polimer występuje w wielu gatunkach o różnych zakresach MFR/MVR. Identyfikacja materiału wymaga odpowiednich danych i metod.
Czy MFR/MVR pozwala przewidzieć zachowanie tworzywa we wtryskarce?
Tylko w ograniczonym zakresie jako wskaźnik porównawczy. ISO podkreśla, że szybkości ścinania w teście są znacznie mniejsze niż w wielu realnych procesach, więc korelacja nie zawsze jest bezpośrednia.
Powiązane hasła
Co warto sprawdzić dalej?
MFR i MVR łączą terminologię materiałową, oznaczenia polimerów, gęstość i dobór metod badawczych. Poniższe strony rozwijają te obszary bez powtarzania treści tej strony.
Terminologia
ISO 472 — terminologia tworzyw sztucznych
Uporządkuj pojęcia polimeru, termoplastu, dodatku i innych terminów potrzebnych przy interpretacji badań materiałowych.
Przejdź do strony →OznaczeniaISO 1043 — skróty i symbole polimerów
Zobacz, czym są oznaczenia PP, PVC, ABS i inne skróty oraz dlaczego nie zastępują danych o MFR/MVR.
Przejdź do strony →GęstośćISO 1183 — gęstość tworzyw nieporowatych
Rozróżnij oznaczenie gęstości ciała stałego od gęstości stopu potrzebnej do prawidłowego przeliczenia MFR i MVR.
Przejdź do strony →Dobór badańDobór badań folii termoplastycznych
Przykład łączenia parametrów materiałowych i metod zamiast opierania oceny wyrobu na jednym wskaźniku.
Przejdź do strony →Źródła
Oficjalne podstawy opracowania
Statusy i zakresy norm sprawdzono 22 sierpnia 2026 r. w oficjalnym katalogu ISO. Treść tej strony jest objaśnieniem i parafrazą; do badań normatywnych należy korzystać z legalnie pozyskanej pełnej treści odpowiedniej normy i właściwej specyfikacji materiałowej.
- ISO 1133-1:2022 — Plastics — Determination of the melt mass-flow rate (MFR) and melt volume-flow rate (MVR) of thermoplastics — Part 1: Standard method
- ISO 1133-2:2011 — Part 2: Method for materials sensitive to time-temperature history and/or moisture
- ISO 291:2008 — Plastics — Standard atmospheres for conditioning and testing
- ISO 472:2013 — Plastics — Vocabulary
- ISO 1183-1:2025 — Density of non-cellular plastics — Part 1
Stan aktualności
ISO 1133-1:2022 jest aktualnie opublikowanym drugim wydaniem części 1. ISO 1133-2:2011 pozostaje aktualną edycją części 2; ISO wskazuje, że została potwierdzona w 2021 r. Przed wdrożeniem procedury w laboratorium zawsze sprawdź, czy norma lub specyfikacja materiałowa nie została zaktualizowana po dacie niniejszego opracowania.
Checklista
10 punktów kontroli przed badaniem lub porównaniem MFR/MVR
Krótka lista do stosowania przy kontroli dostaw, analizie certyfikatu materiałowego i planowaniu oznaczenia.
- Potwierdź, czy raportujesz MFR, MVR czy oba wskaźniki i nie używaj ich nazw zamiennie.
- Sprawdź pełne oznaczenie normy: standardowa metoda ISO 1133-1:2022 czy metoda dla materiałów wrażliwych ISO 1133-2:2011.
- Zapisz temperaturę badania i obciążenie; bez nich liczba nie jest wystarczającą podstawą do porównania.
- Ustal, czy warunki testu wynikają z normy materiałowej, specyfikacji producenta albo uzgodnienia stron.
- Zapewnij właściwe przygotowanie próbki, zwłaszcza dla tworzyw wrażliwych na wilgoć lub historię cieplną.
- Kontroluj czystość plastometru, stabilność temperatury i stan aparatury przed wykonaniem serii.
- Nie przeliczaj MFR i MVR bez wiarygodnej gęstości stopu w temperaturze testu.
- Nie interpretuj wysokiego lub niskiego wskaźnika jako automatycznie dobrej albo złej jakości — odnieś wynik do specyfikacji konkretnego gatunku.
- Nie używaj MFR/MVR jako pełnego substytutu danych reologicznych i danych przetwórczych.
- W raporcie zachowaj identyfikację próbki, partii, warunków, metody i wyniku tak, aby badanie można było odtworzyć i porównać w przyszłości.