Apteczka DIN 13157:2021-11 — mały zestaw zakładowy typu C

DIN Media oznacza DIN 13157:2021-11 jako normę aktualną. Dokument został opublikowany w listopadzie 2021 r. pod tytułem „Erste-Hilfe-Material — Verbandkasten C”, czyli materiały pierwszej pomocy — zestaw C. Informacja o zastępowaniu wskazuje, że wydanie 2021-11 zastąpiło DIN 13157:2009-11. To właśnie pełne oznaczenie roku i miesiąca powinno pojawiać się w dokumentacji zakupowej, jeżeli organizacja wymaga zgodności z aktualną wersją.

Weryfikacja roku ma znaczenie praktyczne, ponieważ na rynku mogą pozostawać zestawy, wkłady lub opisy powstałe na podstawie wcześniejszej edycji. Sam numer „DIN 13157” bez daty nie odpowiada na pytanie, z jakim wydaniem porównano zawartość. Przy odbiorze dostawy warto więc kontrolować nie tylko nazwę produktu, lecz także wersję odniesienia wskazaną przez producenta lub dostawcę oraz listę materiałów przekazaną z zestawem.

Nie należy też zakładać, że raz zakupiony zestaw pozostaje zgodny bezterminowo. Zużycie materiałów, terminy przydatności części sterylnych, uszkodzenia opakowań oraz zmiany normy mogą powodować konieczność uzupełnienia lub wymiany elementów. W praktyce zgodność jest utrzymywana przez cykliczną kontrolę, a nie przez sam fakt zakupu apteczki z odpowiednim nadrukiem kilka lat wcześniej.

DGUV wskazuje, że w każdym przedsiębiorstwie należy zapewnić wystarczającą ilość materiałów pierwszej pomocy, a ich rodzaj, ilość i miejsca przechowywania zależą od wielkości zakładu, występujących zagrożeń, rozległości i struktury przedsiębiorstwa oraz organizacji ratownictwa zakładowego. Jako przykłady odpowiedniego materiału DGUV wymienia duży zestaw według DIN 13169 oraz mały zestaw według DIN 13157.

W niemieckiej praktyce liczba małych i dużych zestawów jest powiązana z rodzajem przedsiębiorstwa i liczbą osób objętych ochroną. DGUV podaje inne progi dla administracji i handlu, inne dla zakładów produkcyjnych i przetwórczych, a jeszcze inne dla budów. Dodatkowo dwie małe apteczki mogą zastąpić jeden duży zestaw. Są to jednak zasady niemieckiego systemu i nie należy przenosić ich automatycznie do polskiego zakładu jako „polskich limitów”.

DGUV opisując aktualizację z 2021 r. podaje, że w porównaniu z edycją 2009 nie usunięto dotychczasowych materiałów pierwszej pomocy. Do zestawów dodano medyczne maski twarzowe co najmniej typu I zgodnie z DIN EN 14683 oraz chusteczki przeznaczone do oczyszczania nieuszkodzonej skóry. Zwiększono też ilość plastrów, ponieważ należą do najczęściej zużywanych materiałów w zakładowych apteczkach.

Zmiana ma ważną konsekwencję dla starszych zestawów. Nie zawsze trzeba wyrzucać całą walizkę czy szafkę tylko dlatego, że kupiono ją przed 2021 r. DGUV wskazywała możliwość uzupełnienia istniejących apteczek o nowe materiały przy kolejnej kontroli. Warunkiem praktycznym jest jednak dobry stan pojemnika i pozostałej zawartości oraz możliwość jednoznacznego doprowadzenia zestawu do aktualnej specyfikacji.

Najbezpieczniejszy model kontroli polega na porównaniu rzeczywistej zawartości z aktualną listą, a nie na sprawdzeniu jednego czy dwóch nowych elementów. Aktualizacja może być dobrym momentem na przegląd całej apteczki: terminów materiałów sterylnych, stanu opakowań, czytelności instrukcji, działania zamknięć i tego, czy zużyte pozycje zostały faktycznie odtworzone. W ten sposób modernizacja nie staje się jednorazowym „dopisaniem masek”, lecz pełnym audytem gotowości zestawu.

Niemiecki DGUV wiąże liczbę wymaganych zestawów z rodzajem zakładu i liczbą osób. Dla administracji i handlu jeden mały zestaw DIN 13157 jest wskazywany dla mniejszych organizacji do określonego progu, a w produkcji i na budowach przejście na większe zestawy następuje przy niższej liczbie osób. To odzwierciedla zasadę, że środowiska o wyższym ryzyku wymagają gęstszej lub większej dostępności materiałów pierwszej pomocy.

W praktyce sama liczba zatrudnionych nie opisuje jednak całego problemu. Trzeba uwzględnić rozległość budynku, liczbę pięter, oddzielne hale, magazyny zewnętrzne, pracę zmianową oraz miejsca, w których pracownicy wykonują zadania poza głównym budynkiem. Apteczka umieszczona formalnie „na terenie zakładu”, ale wymagająca kilku minut dojścia przez zamknięte strefy, może być organizacyjnie niewystarczająca.

Polski § 44 rozporządzenia BHP rozwiązuje ten problem przez powiązanie liczby, usytuowania i wyposażenia z zagrożeniami oraz konsultacją z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę zdrowotną. To podejście powinno być nadrzędne. DIN 13157 może określić wzorzec małego zestawu, lecz nie odpowiada za pracodawcę na pytanie, ile takich zestawów potrzebuje konkretny zakład i gdzie powinny być umieszczone.

Najczęstszy błąd przy uzupełnianiu polega na zastępowaniu zużytego materiału czymś „podobnym” bez sprawdzenia parametrów. Jeżeli organizacja utrzymuje apteczkę jako zestaw zgodny z DIN 13157:2021-11, każda pozycja uzupełniająca powinna odpowiadać aktualnej specyfikacji i przeznaczeniu. Dobrą praktyką jest korzystanie z listy kontrolnej przypisanej do konkretnego zestawu i oznaczanie każdej uzupełnionej pozycji.

W magazynie pomocniczym można utrzymywać zapas materiałów często zużywanych, ale nie powinno to prowadzić do sytuacji, w której właściwa apteczka jest stale niekompletna. Zestaw musi być gotowy do użycia w miejscu, w którym został przewidziany. Osoba odpowiedzialna powinna mieć jasną procedurę: zużycie, zgłoszenie, pobranie materiału z zapasu, uzupełnienie i odnotowanie kontroli.

Polskie przepisy wymagają, aby miejsca usytuowania apteczek były odpowiednio oznakowane zgodnie z Polską Normą i łatwo dostępne. Dostępność należy rozumieć praktycznie: pracownik powinien wiedzieć, gdzie znajduje się najbliższy zestaw, a droga do niego nie może zależeć od szukania klucza, dostępu do zamkniętego gabinetu lub obecności jednej konkretnej osoby.

Przy apteczce powinny znajdować się instrukcje udzielania pierwszej pomocy oraz wykaz pracowników wyznaczonych do jej udzielania. Informacje powinny być aktualne, czytelne i umieszczone tak, aby można było z nich skorzystać bez otwierania całej dokumentacji BHP. Jeżeli firma pracuje zmianowo, lista wyznaczonych osób powinna odpowiadać rzeczywistej obsadzie poszczególnych zmian.

W dużych obiektach pomocne jest połączenie oznakowania lokalnego z informacją na planach lub w instrukcjach zakładowych. Sama zielona tabliczka przy szafce nie wystarczy osobie pracującej w innej części hali. Dobry system pozwala nowemu pracownikowi po szkoleniu wskazać, gdzie znajduje się najbliższa apteczka i do kogo zwrócić się w razie zdarzenia.

Pierwszym błędem jest uznanie, że etykieta „DIN 13157” automatycznie potwierdza aktualną zgodność. Trzeba sprawdzić wydanie normy, listę zawartości i stan materiałów. Drugi błąd to kopiowanie niemieckich progów liczbowych do polskiej dokumentacji bez sprawdzenia krajowych przepisów. W Polsce liczba i wyposażenie apteczek wynikają z własnych warunków, zagrożeń i uzgodnień przewidzianych w § 44 ogólnych przepisów BHP.

Trzeci błąd to przechowywanie apteczki w miejscu wygodnym administracyjnie, ale niedostępnym dla pracowników. Czwarty to brak kontroli po użyciu. Piąty to dopisywanie do zestawu przypadkowych produktów lub leków bez procedury. Nadmiar nie zawsze poprawia bezpieczeństwo — może utrudnić szybkie znalezienie właściwego materiału, mieszać różne przeznaczenia i powodować niejasność odpowiedzialności.

Szósty błąd to brak aktualnej instrukcji i listy osób wyznaczonych. Siódmy to nieuwzględnianie pracy zmianowej i rozproszenia stanowisk. Ósmy to brak związku między zdarzeniami a uzupełnianiem. Każda interwencja powinna prowadzić do sprawdzenia, czego użyto i czy apteczka wróciła do pełnej gotowości. To właśnie proces po użyciu odróżnia realny system pierwszej pomocy od samego posiadania zielonej skrzynki na ścianie.

1. Sprawdź wydanie: jeżeli deklarujesz DIN 13157, potwierdź odniesienie do aktualnej wersji 2021-11.
2. Porównaj zawartość: użyj aktualnej listy producenta lub normy, nie pamięci i nie starego zdjęcia produktu.
3. Uzupełnij po każdym użyciu: brakujący materiał powinien wrócić do zestawu przed ponownym uznaniem go za gotowy.
4. Kontroluj terminy: zwracaj uwagę szczególnie na materiały sterylne i integralność ich opakowań.
5. Oceń pojemnik: ma chronić zawartość przed wilgocią, pyłem, zabrudzeniem i uszkodzeniem.
6. Sprawdź dostępność: pracownik nie powinien potrzebować klucza ani szukać osoby mającej dostęp do apteczki.
7. Zweryfikuj oznakowanie: miejsce powinno być wyraźnie oznaczone i łatwe do znalezienia także dla nowych pracowników.
8. Aktualizuj instrukcję i listę osób: dane przy apteczce muszą odpowiadać rzeczywistej obsadzie zmian.
9. Uwzględnij polskie wymagania: liczba, rozmieszczenie i wyposażenie wynikają z zagrożeń i zasad § 44, a nie tylko z numeru DIN.
10. Zapisuj kontrolę: data, osoba sprawdzająca, braki i uzupełnienia tworzą prosty ślad odpowiedzialności.